banner

„Pięść” na jubileusz miasta

Czy wiedzą Państwo kiedy, po co i dzięki komu powstał radzyński pomnik na Placu Wolności, zwany potocznie „Pięścią”? O tym jest ta opowieść.

Pierwszy pomnik w Radzyniu

Pomniki budziły, budzą i – jeśli tylko pozostaną formą wyrazu czci społecznej – będą zapewne budziły kontrowersje. Powodami tego mogą być zarówno różnice zdań wobec postaci uwiecznionej w formie (zwykle wynikające z odmiennych poglądów politycznych), odbioru wydarzenia historycznego, jak i kształt architektoniczny obelisku bądź osoba fundatora. Swoich zajadłych przeciwników miały najsłynniejsze polskie pomniki, dzisiejsze symbole polskości, np. Kolumna Zygmunta (ostra krytyka kształtu podróżnika Ericha Biestera w 1791 r.) oraz wyobrażenia Jana III Sobieskiego (zarzucano, że zachęcać miał do walki z Turcją po stronie Rosji w drugiej połowie XVIII w.), księcia Józefa Poniatowskiego (krytyka rzymskiego stroju) i Chopina, porównywanego swego czasu do „secesyjnej popielniczki”. Nie wspomnę już o pomnikach gloryfikujących Sowietów i komunizm, likwidowanych dziś słusznie na podstawie ustawy o dekomunizacji przestrzeni publicznej.

Decyzję o budowie pomnika w Radzyniu Podlaskim, pierwszego w ogóle w pomnika w mieście, podjęła Miejska Rada Narodowa uchwałą z 16 marca 1968 r., co łączyło się z obchodami przypadającego wówczas 500-lecia miasta. W programie obchodów władze miejskie podkreślały, że rocznica ta stanowi świetną okazję do dalszej mobilizacji miejscowego społeczeństwa, do pracy na rzecz swojego miasta, do wytwarzania jak najlepszej atmosfery, w której każdy z kilku tysięcy obywateli Radzynia będzie mógł wnieść swój wkład pracy w zakresie dalszej aktywizacji i rozwoju stolicy powiatu.

Pomnik Zwycięstwa

Jednym z najbardziej uroczystych momentów jubileuszu miało być wmurowanie kamienia węgielnego pod pomnik lub obelisk upamiętniający bohaterstwo mieszkańców w II wojnie światowej. Miasto Radzyń Podlaski – motywowali radni – jest stolicą powiatu i dotychczas nie ma żadnych pamiątek narodowych, a pomnik ten będzie symbolem walki i zwycięstwa, związany z historycznymi datami 1939-1944.

Nic w czasach owych nie mogło obyć się bez otoczki propagandy komunistycznej, tak więc patronat nad obchodami 500-lecia miasta objął kierownik Wydziału Administracyjnego Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Lublinie, a nazwę pomnika i treści w nim zawarte zatwierdziły władze polityczne i administracyjne.

O wykonanie modelu zwrócono się w marcu 1969 r. do oddziału lubelskiego Pracowni Sztuk Plastycznych, który wkrótce przedłożył do wyboru kilka projektów. Po konsultacji władz miejskich, powiatowych i partyjnych wybrano zamieszczony poniżej model pomnika.

Model radzyńskiego Pomnika Zwycięstwa

We wrześniu 1969 roku powołano społeczny Komitet Budowy Pomnika Zwycięstwa w Radzyniu Podlaskim. W skład Komitetu weszli: przewodniczący – Zdzisław Wysokiński, z-ca przewodniczącego – Kazimierz Odrzygóźdź, sekretarz – Gustaw Paszkowski, skarbnik – Wacława Kałuszyńska oraz członkowie – Ireneusz Żabicki, Remigiusz Klimaszewski, Stefan Kuszta i Stanisław Baran. Doskonale zdawano sobie sprawę, że bez społecznego wsparcia finansowego realizacja budowy obiektu była trudna do przeprowadzenia. Zbiórkę funduszy na rzecz przedsięwzięcia, za zezwoleniem Wydziału Spraw Wewnętrznych PPRN w Radzyniu Podlaskim oraz pod jego nadzorem, przeprowadzono 9 października 1969 r.

Sławomir Mieleszko

Już wcześniej (czerwiec 1967 r.) na miejscu, gdzie stanąć miał pomnik, czyli na Placu Wolności, dokonano trzech kontrolnych wierceń geologicznych do głębokości 3 metrów, które wykazały możliwość realizacji projektu. Po akceptacji modelu pomnika oraz zatwierdzeniu haseł, które miały go zdobić:

• WIECZNA CZEŚĆ I CHWAŁA BOHATEROM WALKI O WOLNOŚĆ
• NIECH LUDZIE TYLKO JEDNO PAMIĘTAJĄ O NAS: ŻEŚMY PADLI ZA WOLNOŚĆ ABY BYŁA PRAWEM
• 1939-1945

przystąpiono do prac rzeźbiarskich, którymi zajął się lubelski artysta, rzeźbiarz i wykładowca akademicki Sławomir Mieleszko.

Sławomir Mieleszko, twórca radzyńskiego pomnika. Źródło: http://teatrnn.pl/historiamowiona/swiadek/Mieleszko,_S%C5%82awomir_(1938-_)

W efekcie na kwadratowej podstawie o powierzchni 4 x 4 m, opartej na fundamencie wykonanym przez Radzyńskie Przedsiębiorstwo Budowlane, stanął pionowy korpus obelisku w kształcie prostopadłościanu, mierzący 6 m wysokości. Zakończony był kamiennym akcentem wieńczącym o objętości 2-3 metrów sześc. Orientacyjna waga całości wyniosła 60 ton.

Poważne dofinansowanie (500 tys. zł), o które zabiegały zarówno Komitet Budowy Pomnika, władze miejskie i powiatowe oraz radzyńskie struktury partii komunistycznej, nadeszło ze strony Zarządu Głównego Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa. Wiosną 1968 r. optymistycznie nastawieni radni radzyńscy uważali, że pomnik może zostać wzniesiony jeszcze w tym samym roku, „jako roku jubileuszu 25-lecia PRL i 30 rocznicy napaści hitlerowskiej na Polskę”. Zadanie to udało się jednak zrealizować dopiero w pierwszych latach kolejnej dekady.

Zgrzebna forma, szlachetne treści

Pomnik nie zachwyca wszystkich dzisiaj i nie robił tego przed półwieczem. W październiku 1971 r. w „Sztandarze Ludu” ukazał się artykuł „Pomnik Bezmyślności”, który – oparty na anonimowym liście mieszkańca Radzynia Podlaskiego – wskazywał na fakt, że budowa tego obiektu jest miastu zbędna, przekracza jego siły i paraliżuje ruch. Komitet Budowy Pomnika w swej odpowiedzi z 28 października 1971 r. wyraził oburzenie na artykuł, który ranił uczucia osób zaangażowanych w budowę pomnika i ofiarodawców. Artykuł taki – pisano – krzywdzi dobre imię intencji upamiętnienia poległych w walce z okupantem. Uważamy, że tak treść jak i tytuł artykułu krzywdzi ofiarność społeczeństwa.

Mimo socrealistycznej formy, przesłanie pomnika (pamięć o walce i ofiarach okupacji niemieckiej) wyrażało szlachetne treści, co też uwzględniono po przemianach 1989 roku. W 1996 roku PRLowskiemu orłu doprawiono koronę, a pomnik zmienił nazwę na Pomnik Wolności, przez co symbolicznie rozszerzono jego znaczenie na wszystkie dążenia niepodległościowe Polaków i ofiary, które one pochłonęły.

Plac Wolności jeszcze bez pomnika

Szarwark

NASTĘPNY ARTYKUŁ »

Znaczy kapitan

Liczba komentarzy 1

  1. szaniec
    17/03/2018

    Zburzyć, a w to miejsce postawić pomnik Żydów ratujących Polaków w okresie stalinowskim, czyli innymi słowy coś jak na załączonym archiwalnym zdjęciu placu.

Skomentuj