120. rocznica urodzin Stefana Roweckiego „Grota” - RadzyńINFORadzyńINFO
banner

120. rocznica urodzin Stefana Roweckiego „Grota”

Dziś przypada 120. rocznica urodzin Stefana Roweckiego „Grota”, pierwszego komendanta głównego AK.

Stefan Rowecki urodził się 25 XII 1895 r. w Piotrkowie Trybunalskim. W rodzinnym mieście uczęszczał do gimnazjum. W 1911 roku był jednym z organizatorów utworzonego w piotrkowskiej szkole tajnego zastępu harcerskiego. W roku 1912 Rowecki zaczął naukę w Szkole Mechaniczno-Technicznej w Warszawie. W 1913 r. wstąpił do Polskich Drużyn Strzeleckich – patriotycznej organizacji utworzonej w zaborze austriackim. Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich. Rowecki walczył jako oficer w dowodzonej przez Józefa Piłsudskiego I Brygadzie. Podczas „kryzysu przysięgowego” odmówił złożenia przysięgi wierności cesarzom Niemiec i Austro-Węgier w związku z czym podobnie jak inni został internowany.
Uwolniony w 1918 r., wstąpił do wojska odradzającej się Polski. W latach 1919-1920 brał udział w wojnie z bolszewikami. Walczył m.in. w bitwie warszawskiej.
Po zakończeniu wojny ukończył kurs dla wyższych oficerów. W następnych latach był zastępcą szefa Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego, potem dowódcą brygady Korpusu Ochrony Pogranicza.
W czasie wojny obronnej 1939 roku dowodził Warszawską Brygadą Pancerno-Motorową. Brał udział w pierwszej bitwie pod Tomaszowem Lubelskim.
Zaraz po rozbiciu struktur państwowych przez najeźdźców stworzona została Służba Zwycięstwu Polski (SZP). Rowecki przystąpił do działalności w tej organizacji. Został szefem sztabu i zastępcą jej dowódcy, generała Tokarzewskiego-Karaszewicza. SZP została jednak szybko rozwiązana. Była bowiem organizacją polityczno-wojskową, tymczasem rząd na uchodźstwie miał inną koncepcję. Na jej miejsce utworzono dwie oddzielne organizacje: cywilną – Delegaturę Rządu na Kraj – oraz wojskową: Związek Walki Zbrojnej (ZWZ). Rowecki w okresie formowania się ZWZ został mianowany dowódcą ZWZ na obszarze okupacji niemieckiej, potem zaś pierwszym komendantem głównym całej organizacji.
Nominacja ta była trafna. Rowecki, który w konspiracji przybrał pseudonim „Grot”, był bardzo zdolnym wojskowym i wykazał się dużym talentem organizacyjnym. ZWZ szybko rosło w siłę. Polacy w czasie okupacji niemieckiej stworzyli państwo podziemne – nie jakiś „ruch oporu”, jak to działo się w innych krajach, ale prawdziwe podziemne państwo, z armią i administracją.
W 1942 roku ZWZ został przekształcony w Armię Krajową (AK). Zmiana nazwy była sygnałem wzrostu znaczenia organizacji. Przeszła ona w tym czasie od biernego oporu do pewnych ograniczonych działań zbrojnych. Komendantem główny pozostał „Grot”-Rowecki. AK wchodziła w skład struktury podziemnego państwa, podlegając wspomnianej wyżej Delegaturze Rządu na Kraj. Objęła swym zasięgiem cały kraj. Stała się najpotężniejszą organizacją wojskową walczącą z Niemcami, której podporządkowywały się mniejsze organizacje. Była niejako oficjalną polską armią, tyle że podziemną.
Niemały był w tym wkład jej dowódcy, to jest Roweckiego. Już w czasie wojny władze na uchodźstwie w dowód uznania przyznały mu Krzyż Virtuti Militari oraz Krzyż Walecznych.
Niestety, w czerwcu 1943 roku doszło do dekonspiracji i aresztowania „Grota” przez Niemców. Przyczynili się do tego szpiedzy niemieccy wewnątrz AK. Rowecki został aresztowany w Warszawie 30 VI 1943 roku. Niemcy przewieźli go do Berlina. Rowecki kategorycznie odmówił współpracy. Niemcy zesłali go do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen, w którym zamordowali go po wybuchu powstania warszawskiego. Dokładna data nie jest znana, prawdopodobnie nastąpiło to między 1 a 7 VIII 1944.

Szczepan Korulczyk

ur. 1986, historyk z wykształcenia, absolwent UMCS w Lublinie

Obrazy wyjęte z lamusa, cz. II – rezydencja proboszcza parafii Świętej Trójcy, rok 1803

NASTĘPNY ARTYKUŁ »

Z radzyńskiej książki skarg i wniosków, cz. 2

Skomentuj