banner

160. rocznica urodzin bł. bpa Antoniego Nowowiejskiego (11 II 1858)

Dziś mija 160 lat, odkąd urodził się błogosławiony Antoni Nowowiejski, męczennik, biskup płocki, a także historyk.

Urodził się 11 II 1858 r. w Lubieni (obecnie woj. świętokrzyskie, pow. starachowicki) jako syn leśnika. W wieku 15 lat wraz z rodzicami przeniósł się do Płocka, z którym związany był przez większość życia. Tam zdecydował się wstąpić do stanu duchownego. Ukończywszy płockie seminarium, przyjął święcenia kapłańskie w 1881 r. Potem dokształcał się jeszcze w Petersburgu. Potem wrócił do seminarium w Płocku, ale już jako nauczyciel. Uczył liturgii, łaciny i teologii moralnej. Jednocześnie był wikariuszem w płockiej parafii p. w. św. Bartłomieja oraz rektora kościoła poreformackiego, t.j. oficjalnego kościelnego opiekuna kościoła pozostawionego przez zakon reformatów. Nie należy tego tytułu mylić z rektorem uczelni. Tym wszakże ks. Nowowiejski też został. W 1901 r. stanął na czele seminarium, w którym uczył – Wyższego Seminarium Duchownego w Płocku.

W 1908 r. został mianowanym biskupem płockim. Oficjalnie objął funkcję w styczniu 1909 r. Jako zwierzchnik płockiej diecezji przykładał dużą wagę do szkolnictwa katolickiego.

Jako ciekawostkę można podać, iż w 1913 r. to właśnie biskup Antoni Nowowiejski udzielił sakramentu bierzmowania Stefanowi Wyszyńskiemu. „Prymas tysiąclecia” wspominał po latach go z uznaniem.

W okresie I wojny światowej biskup Nowowiejski aktywnie angażował się w działalność dobroczynną, wspomagając ofiary wojny. Aktywnie angażował się też, nie tylko w czasie wojny, w inną działalność społeczną, m.in. wspomagał zakład Anioła Stróża dla dziewcząt, kierował przebudową katedry. Zainicjował działalność Akcji Katolickiej w swojej diecezji. Rozbudował istniejące seminarium, a także założył w 1916 r. Niższe Seminarium Duchowne, a wcześniej Muzeum Diecezjalne.

W latach 1918-1919 był pierwszym w historii Polski sekretarzem generalnym Episkopatu Polski.

Jego pasją była też praca naukowa. Był autorem prac z zakresu historii, liturgii, komparatystyki kościelnej (komparatystyka – literaturoznawstwo porównawcze). Do jego dzieł należą między innymi „Wykład liturgii Kościoła katolickiego”, oraz „Ceremoniał parafialny podstawowy podręcznik duchowieństwa parafialnego”, którego do wybuchu II wojny światowej było aż siedem wydań. Co ciekawe, oprócz prac o charakterze kościelnym ma w dorobku też książkę o historii Płocka – „Płock. monografia historyczna”. Można dodać, że to mazowieckie miasto, dziś kojarzone głównie z koncernem paliwowym, jest jednym z najstarszych polskich miast.

Papież Pius XI w dowód uznania w 1930 r. nadał biskupowi Nowowiejskiemu tytuł arcybiskupa, nie podnosząc jego diecezji do rzędu archidiecezji. Było to zatem wyróżnienie osobiste. Rok później spotkał się też wyrazem uznania ze stron władz świeckich – prezydent Ignacy Mościcki nadał mu Krzyż Komandorski Odrodzenia Polski.

Gdy w 1939 r. wybuchła II wojna światowa i Niemcy wkroczyli do Polski, mimo namów nie opuścił Płocka. W lutym 1940 r. Niemcy aresztowali go. Więzili go początkowo w Słupnie, później w Płocku, by w końcu wysłać go do obozu koncentracyjnego Soldau w Działdowie. Był tam bity, poniżany, dręczony fizycznie i psychicznie. Data jego śmierci nie jest pewna. Najprawdopodobniej był to dzień 28 V 1941 r.

W 1999 r. papież Jan Paweł II wraz z ponad setką polskich duchownych ogłosił go męczennikiem za wiarę oraz błogosławionym Kościoła Katolickiego.

W 2008 r. uchwałę upamiętniającą biskupa-męczennika podjął Senat RP.

Szczepan Korulczyk

ur. 1986, historyk z wykształcenia, absolwent UMCS w Lublinie

Nostalgiczny przegląd „Grota”

NASTĘPNY ARTYKUŁ »

Jak „Ogniwo” i „Spójnia” – „Spartą” się stało

Skomentuj