banner

160. rocznica urodzin Oswalda Balzera (23 I 1858)

Dziś mija 160. rocznica urodzin Oswalda Balzera, polskiego historyka i prawnika austriackiego pochodzenia, patrona drogi do Morskiego Oka.

Oswald Balzer urodził się 23 I 1858 r. w Chodorowie w Galicji (obecnie Ukraina) jako syn austriackiego urzędnika Franza Balzera i Antoniny z domu Kloss. Studiował we Lwowie, a potem w Krakowie na UJ. Początkowo zdobywał wiedzę prawniczą, potem, wskutek interesowania się historią prawa, zajął się badaniami historycznymi i został również historykiem. Mimo że z pochodzenia był Austriakiem, zaczął utożsamiać się z polskością.

W 1885 r. habilitował się pracą Geneza Trybunału Koronnego. W roku 1890 został profesorem zwyczajnym prawa polskiego prywatnego i historii prawa polskiego. W roku 1891 objął stanowisko dyrektora lwowskiego Archiwum Krajowego Aktów Grodzkich i Ziemskich.

Wielką sławę wśród narodów słowiańskich przyniósł Balzerowi list otwarty do niemieckiego poety, prawnika i historyka Teodora Mommsena (1887), który zarzucał Słowianom, że są „apostołami barbarzyństwa, którzy niemiecką pracę w Europie Środkowo-Wschodniej pragną pogrzebać w przepaściach swej dzikości”. Spokojna, błyskotliwa i znakomicie udokumentowana odpowiedź Balzera zaowocowała zaproszeniami do kilkudziesięciu polskich i zagranicznych towarzystw naukowych, m.in. Polskiej Akademii Umiejętności (PAU) w Krakowie, Akademii Umiejętności w Pradze, Petersburgu, Sofii, Zagrzebiu i innych. Balzer aktywnie działał w PAU, a także w Towarzystwie dla Popierania Nauki we Lwowie. Prowadził badania, głównie na temat ustroju polskiego, ale nie tylko. Wśród jego prac z lat 90. XIX wieku wymienić można: Regestr złoczyńców grodu sanockiego 1554-1638 (1891), Walka o tron krakowski 1202-1210/11 (1894), Genealogia Piastów (1895), O następstwie tronu w Polsce (1897), Historia ustroju Austrii w zarysie (1899), O zadrudze słowiańskiej (1899).

Tu jako ciekawostkę można wymienić fakt, iż to właśnie on w trakcie swoich badań wysunął hipotezę, że bracia Niemierza, Jan i Pełka byli synami Cudki i króla Kazimierza Wielkiego. Wprawdzie kilka lat później inny historyk, Stosław Łaguna, polemizował z tą hipotezą, niemniej weszła ona do obiegu.

W 1902 roku był jednym z reprezentantów rządu krajowego Galicji w słynnym sporze pomiędzy Galicją a Węgrami o rozgraniczenie obu krajów w Tatrach. Rozprawa ta miała miejsce przed sądem polubownym w Grazu. To właśnie argumenty Balzera miały decydujące znaczenie dla wydania rozstrzygnięcia korzystnego dla strony polskiej. Wytyczono granicę galicyjsko-węgierską zostawiającą po polskiej stronie jezioro Morskie Oko. Co więcej, granica ta istnieje do dnia dzisiejszego, choć w 1918 r. stała się ona granicą państwową polsko-czechosłowacką, a od 1993 r. polsko-słowacką.

Z wdzięczności za ów wkład Balzera drogę prowadzącą z Zakopanego do Morskiego Oka nazwano na jego cześć Drogą Oswalda Balzera. Oprócz tego miasto Sanok przyznało mu tytuł honorowego obywatela. To, co Balzer mówił przed sądem polubownym w Grazu, zostało potem wydano w formie książkowej – O Morskie Oko. Wywód praw polskich przed sądem polubownym w Gracu (1906). Oprócz tego w XX wieku opublikował też takie prace jak: O kilku kwestiach spornych z historii ustroju Polski (1906), Skartabelat w ustroju szlachectwa polskiego (1911), Porządek sądów i spraw prawa ormiańskiego z r. 1604 (1912), Stolice Polski 963-1138 (1916), Skarbiec i archiwum koronne w dobie przedjagiellońskiej (1917), Królestwo Polskie 1295-1370 (3 tomy wydawane w latach 1919-1920), Narzaz w systemie danin książęcych pierwotnej Polski (1928).

Większość z prac wymienionych powyżej jest obecnie dostępnych w internecie w formie elektronicznej.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Oswald Balzer był pierwszym polskim uczonym, który otrzymał Order Orła Białego. Wziął też udział w dyskusji na temat nazwy polskiej waluty, popierając tę, która ostatecznie się przyjęła – „złoty”.

Zmarł 11 I 1933 roku we Lwowie i został pochowany na tamtejszym Cmentarzu Łyczakowskim.

Szczepan Korulczyk

ur. 1986, historyk z wykształcenia, absolwent UMCS w Lublinie

Przegląd „Grota” z 2008 roku

NASTĘPNY ARTYKUŁ »

Ze stabilizatora,czyli wymagania świata a kojąca rzeczywistość

Skomentuj