banner

75. rocznica przekształcenia ZWZ w AK (14 II 1942)

Dziś mija okrągła, 75. rocznica przekształcenia Związku Walki Zbrojnej w Armię Krajową.

Polacy w czasie okupacji niemieckiej stworzyli państwo podziemne – nie jakiś „ruch oporu”, jak to działo się w innych krajach, ale prawdziwe podziemne państwo, z armią i administracją, podległą Delegaturze Rządu na Kraj.

Zaczęto je organizować już jesienią 1939 r., zaraz po rozbiciu struktur państwowych przez najeźdźców. Stworzona została Służba Zwycięstwu Polski (SZP), na czele której stanął generał Michał Tokarzewski-Karaszewicz. Miała ona charakter wojskowo-polityczny. Jednakże polski rząd emigracyjny miał inną koncepcję. Rozwiązał SZP i na przełomie 1939 i 1940 na jej miejsce powołał Związek Walki Zbrojnej (ZWZ), który – jak sama nazwa wskazywała – miał mieć czysto wojskowy charakter. Jego komendantem głównym został generał Stefan Rowecki „Grot”. ZWZ szybko rosło w siłę. Napływali chętni do walki z okupantem młodzi patrioci, poza tym wcielano istniejące już mniejsze grupy, aczkolwiek to drugie działo się z niejakimi trudnościami.

Dla wzmocnienia prestiżu ZWZ, dla podkreślenia, że jest to już prawdziwa, podziemna armia, podjęto decyzję o przekształceniu 14 II 1942 r. ZWZ w Armię Krajową (AK).

AK miała przygotowywać przyszłe powstanie. Jednakże realia okupowanego kraju powodowały, że prowadzona była też bieżąca walka z okupantem: działalność dywersyjną, samoobronę (w tym także odwetową), wywiad, a także działalność propagandową i informacyjną.

Cały kraj podzielono na trzy obszary – lwowski, białostocki i zachodni, obszary na okręgi odpowiadające przedwojennym województwom, zaś okręgi na obwody odpowiadające powiatom, okręgi zaś na placówki odpowiadające gminom. Pod koniec 1942 r. AK liczyła około 200 tys. żołnierzy. Poza trzema obszarami znalazły się województwa centralne, podległe bezpośrednio Komendzie Głównej. Składała się ona z 31 jednostek sztabowych. Między innymi istniały oddział organizacyjny, informacyjno-wywiadowczy, łączności, kwatermistrzostwa, komunikacji, informacji i propagandy, komenda dywersji (Kierownictwo Dywersji – w skrócie Kedyw) oraz szefostwo biur wojskowych. Poza zawodowymi oficerami i żołnierzami w AK zaangażowane były setki patriotycznie nastawionych ludzi. Ciekawą rzeczą był dość duży – jak na wojsko – udział kobiet, będących najczęściej łączniczkami.

Pierwszym komendantem głównym był Stefan Rowecki „Grot”. Po jego aresztowaniu przez Niemców w 1943 r. jego następcą został Tadeusz Komorowski „Bór”. Ostatnim komendantem głównym był Leopold Okulicki „Niedźwiadek”. Armia Krajowa istniała do styczniu 1945 r., gdy w związku ze zmianą sytuacji politycznej na ziemiach polskich (zajęcie kraju przez Sowietów i niemożność prowadzenia konspiracji w dotychczasowej formie) ulegała samorozwiązaniu.

Szczepan Korulczyk

ur. 1986, historyk z wykształcenia, absolwent UMCS w Lublinie

70. rocznica śmierci księdza Lucjana Niedzielaka

NASTĘPNY ARTYKUŁ »

Rocznica powstania FOZZ (15 II 1989)

Skomentuj