banner

Napoleon Cybulski (14 IX 1854 – 26 IV 1919)

Wielu z nas słyszało o adrenalinie – hormonie działającym w naszych organizmach w czasie stresu czy wysiłku. Nieliczni wiedzą jednak, że został on odkryty przez polskiego uczonego – Napoleona Cybulskiego.
Napoleon Nikodem Cybulski urodził się 14 IX 1854 roku w Krzywonosach (obecnie Białoruś). Szkołę średnią ukończył w Mińsku, studiował medycynę na Akademii Wojskowo-Medycznej w Petersburgu. Po ukończeniu studiów i zdobyciu tytułu lekarza tam też początkowo pracował (w latach 1877-1885). W 1885 roku porzucił posadę w Petersburgu i przeniósł się do Krakowa, gdzie podjął pracę na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 1887-1888 i 1895-1896 pełnił funkcję dziekana Wydziału Lekarskiego UJ, w latach 1904-1905 – rektora krakowskiej uczelni, a w latach 1905-09 – jej prorektora.
Od 1887 był korespondentem, a od 1891 pełnoprawnym członkiem Akademii Umiejętności – instytucji naukowej zrzeszającej najznamienitszych naukowców zaboru austriackiego.
W kierowanym przez niego zakładzie fizjologii przeprowadzono wiele ważnych dla nauki badań.
Kierowany przez niego zespół uczonych w latach 1894–1895 odkrył substancję wytwarzaną w chwilach stresu przez znajdujący się tuż nad nerką gruczoł (t. zw. korę nadnerczą). Była to adrenalina. Hormon ten nazywany jest „hormonem strachu, walki i ucieczki” i jest wytwarzany przez organizm w sytuacjach zagrożenia.
Cybulski miał też kilka innych osiągnięć. Przeprowadzał też inne badania dotyczące układu krążenia i fizjologii przepływu krwi w naczyniach krwionośnych, a także z zakresu pobudliwości nerwów, mięśni, czynności bioelektrycznej mózgu.. Cybulski skonstruował fotohemotachometr – urządzenie służące do mierzenia szybkości przepływu krwi w naczyniach krwionośnych. Był to przyrząd jak na tamte czasy bardzo nowoczesny. W 1890 jako jeden z pierwszych uzyskał zapis kory mózgowej.
Wśród jego prac można wymienić:
O metodach badania fizyologicznego (1885)
Nowy przyrząd do badania prędkości ruchu krwi (totohaemotachometr) i jego zastosowanie (1886)
O hypnotyzmie ze stanowiska fizyjologicznego (1887)
Nowy manometr do oznaczania parcia w żyłach za pomocą fotografii (1888)
O ucisku mózgu (1890)
Dalsze zjawiska nad zjawiskami elektrycznymi w korze mózgowej małpy i psa (1891)
Nowa modyfikacja kalorymetru (1894)
O funkcji nadnercza (1895)
Próba nowej teoryi zjawisk elektrycznych w tkankach zwierzęcych (1898)
Kilka słów w sprawie jadów w jelicie prawidłowem (1907)
Wpływ błon i przegród na siły elektromotoryczne (1909)
Fizyologia człowieka (1915)
O termodynamice mięśniowej (1916)
Oprócz medycyny pisywał też książki i artykuły o tematyce społecznej, np. Czy państwo i społeczeństwo mają obowiązek popierać naukę? (1895), W sprawie organizacyi gospodarstw włościańskich (1896), Nauka wobec wojny (1918).
Był wielkim zwolennikiem dopuszczenia kobiet do studiowania medycyny.
Zmarł w Krakowie 26 IV 1919 roku. Pośmiertnie został przez odradzającą się Polskę odznaczony orderem Polonia Restituta.

Szczepan Korulczyk

ur. 1986, historyk z wykształcenia, absolwent UMCS w Lublinie

Bitwa pod Raszynem (19 IV 1809)

NASTĘPNY ARTYKUŁ »

Syberyjskie wspomnienia Wandy Woźniak (odc. 2)