100. rocznica wybuchu I powstania śląskiego (16 VIII 1919)

Dziś mija okrągła, 100. rocznica wybuchu I powstania śląskiego – pierwszego z serii trzech powstań, dzięki którym Górny Śląsk po stuleciach wrócił do Polski.

Śląsk był częścią Polski w średniowieczu, pod koniec tej epoki został od niej odłączony. Później władały nim Czechy, później Austria, a potem Prusy. W jego wyżynnej części, zwanej Górnym Śląskiem, kultura i język polski przetrwały jednak aż do XX wieku.

Jednak przynależność Górnego Śląska do odradzającego się po zaraz po I wojnie światowej państwa polskiego była kwestią problematyczną. Niemcy nie mieli najmniejszego zamiaru rezygnować z tego obszaru i okazali w tym względzie sporą determinację. Zawarty po I wojnie światowej traktat wersalski nakazał zorganizować na terenie Górnego Śląska plebiscyt.

W samym regionie sytuacja już wtedy była gorąca. Z jednej strony Niemcy uprawiali intensywną propagandę na rzecz przynależności Górnego Śląska do Niemiec, działały też ich bojówki, z drugiej strony narastał polski konspiracyjny ruch niepodległościowy. Uformowała się Polska Organizacja Wojskowa.

16 VIII 1919 roku wybuchło I powstanie śląskie polskiej ludności przeciw władzom niemieckim. Objęło ono powiaty rybnicki i pszczyński, a potem także część okręgu przemysłowego.

Była to żywiołowa odpowiedź na terror niemieckich bojówek, które atakowały Polaków, zastraszały ich, biły, a nawet zabijały. Bezpośrednim impulsem było zamordowanie 15 VIII 1919 roku przez niemieckich bojówkarzy 10 polskich górników z kopalni „Mysłowice”.

Dzień po masakrze mieszkańcy śląskich miast zaczęli atakować posterunki Grenzchutzu – niemieckiej straży granicznej. Opanowali m.in. Tychy, Radzionków, Piekary i część Katowic, w tym dworzec kolejowy w Katowicach-Ligocie. Niemcom udało się wkrótce odbić te punkty. Powstańcy byli słabo uzbrojeni i zorganizowani. Już 24 VIII dowódca powstania, Alfons Zgrzebniok, wydał swoim oddziałom rozkaz zakończenia walk.

Wydawać by się mogło w związku z tym, że powstanie poniosło klęskę, tym bardziej, że Niemcy wykorzystali jego upadek jako pretekst do kolejnej fali terroru. W istocie jednak przyniosło pewien polityczny sukces. Kraje Ententy postanowiły poddać obszar Górnego Śląska swej kontroli, co ograniczyło nieco niemiecką samowolę. Oprócz tego I powstanie śląskie spowodowało przełamanie bariery psychologicznej u górnośląskich Polaków, którzy nigdy wcześniej nie walczyli za ojczyznę. Poza tym nabyli oni doświadczenie, które przydało się przy organizacji dwóch późniejszych powstań.

Szczepan Korulczyk

ur. 1986, historyk z wykształcenia, absolwent UMCS w Lublinie

60. rocznica śmierci Wandy Landowskiej (16 VIII 1959)

NASTĘPNY ARTYKUŁ »

Święto NMP Królowej

Skomentuj