150. rocznica śmierci Leonarda Chodźki (12 III 1871)

Dziś mija okrągła, 150. rocznica śmierci Leonarda Chodźki – polskiego działacza politycznego, historyka, geografa, kartografa, archiwisty, kolekcjonera i wydawcy, popularyzatora wiedzy o Polsce.

Leonard Chodźko urodził się w 1800 roku w Oborku (obecnie część miasta Połoczany na Białorusi) w rodzinie szlacheckiej. Jego ojciec walczył w powstaniu kościuszkowskim. Leonard Chodźko nauki pobierał w Mołodecznie, potem na uniwersytecie w Wilnie. Był jednym z filaretów. Przyjaźnił się m.in. z Adamem Mickiewiczem i Tomaszem Zanem. Po ukończeniu studiów Chodźko pracował jako sekretarz Michała Kleofasa Ogińskiego, arystokraty i znanego kompozytora. Razem ze swoim chlebodawcą opuścił ziemie dawnej Rzeczpospolitej i podróżował po Europie. W 1826 r. osiadł na stałe w Paryżu.

W lutym 1830 r. zorganizował wielką demonstrację z okazji urodzin Tadeusza Kościuszki. Kilka miesięcy później uczestniczył we francuskiej rewolucji lipcowej. Był ranny.

Gdy po powstaniu listopadowym we Francji znalazła się liczna grupa Polaków, często aktywnych politycznie, zwana Wielką Emigracją. Chodźko uczestniczył aktywnie w życiu polskiego wychodźstwa. Należał do Komitetu Narodowego Polskiego założonego przez Joachima Lelewela, a potem do organizacji Zemsta Ludu. Jego działalność polityczna nie miała jednak większa znaczenia i to nie z jej powodu godny jest przypomnienia. Z czasem zarzucił ją na rzecz działalności naukowej i popularnonaukowej. Był historykiem, geografem, kartografem, archiwistą, kolekcjonerem i wydawcą. Jak tłumaczył Mickiewiczowi, chciał „ożywić przeszłość” oraz „bronić teraźniejszości”.

Sporządził wiele map Europy środkowej i wschodniej, w tym oczywiście głównie ziem dawnej Rzeczypospolitej. Napisał wiele książek, artykułów i haseł encyklopedycznych dotyczących Polski, przy czym robił to głównie w języku francuskim, a także (rzadziej) w angielskim. Chciał promować rzetelną wiedzę o Polsce, która utrudniałaby wykorzystywanie ignorancji przez propagandę państw zaborczych.

Wśród wydanych przez niego książek były polskie dzieła literackie (m. in. Adama Mickiewicza), natomiast wśród napisanych – Histoire de les légions polonaises en Italie (Historia Legionów Polskich we Włoszech, 1829) Histoire populaire de la Pologne (Popularna historia Polski, 1863), Les Polonais en Italie (Polacy we Włoszech 1829), Tableau de la Pologne ancienne et moderne sous le rapport géographique, statistique, géologique etc. (Tabela dawnej i współczesnej Polski pod względem geograficznym, statystycznym, geologicznym itp., 1830) Biographie du géneral Kościuszko (Biografia generała Kościuszki, 1837) Massacres de Galicie et Cracovie confisquée par l’ Autriche en 1846 (Masakry w Galicji i Krakowie zorganizowane przez Austrię, 1861), Recueil des traités, conventions, actes diplomatiques etc. relatifs à la Pologne, de 1762 á 1862 (Zbiór traktatów, konwencji, aktów dyplomatycznych dotyczących Polski od 1762 do 1862).

Chodźko był także kolekcjonerem pamiątek narodowych. Wiele z nich znalazło się w później organizowanym Muzeum Narodowym Polskim w Rapperswilu w Szwajcarii.

W ostatniej dekadzie życia (1861-1871) był też członkiem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Leonard Chodźko zmarł dokładnie półtora stulecia temu – 12 III 1871 roku w Poitiers we Francji.

Szczepan Korulczyk

ur. 1986, historyk z wykształcenia, absolwent UMCS w Lublinie

120. rocznica urodzin Stefana Korbońskiego (2 III 1901)

NASTĘPNY ARTYKUŁ »

220. rocznica śmierci biskupa Ignacego Krasickiego (14 III 1801)

Skomentuj