banner

160. rocznica śmierci Zygmunta Krasińskiego (23 II 1859)

Dziś mija 160. rocznica śmierci Zygmunt a Krasińskiego, polskiego dramatopisarza, poety, prozaika i filozofa.

Napoleon Stanisław Adam Ludwik Zygmunt Krasiński urodził się 19 II 1812 roku w Paryżu jako syn Wincentego Krasińskiego, polskiego arystokraty ze starej magnackiej rodziny, żołnierza armii Księstwa Warszawskiego. Pierwsze imię otrzymał na cześć cesarza Napoleona, jednak w życiu używał głównie ostatniego z pięciu imion.

Młody Zygmunt zrazu pobierał edukację domową w Warszawie i w posiadłości w Opinogórze (obecnie woj. mazowieckie, pow. ciechanowski). W 1827 roku wstąpił na wydział prawny uniwersytetu w Warszawie, ale w 1829 roku opuścił uczelnię wskutek zatargu z kolegami, którym nie podobało się jego powstrzymywanie się od udziału w wystąpieniach patriotycznych. Powstrzymywał się zaś od nich pod wpływem swego ojca, który po kongresie wiedeńskim i utworzeniu Królestwa Kongresowego stał się zawziętym lojalistą, wręcz serwilistą. Zresztą postać ojca rzucała ponury cień na całe życie Krasińskiego. Z jednej strony kochał rodziciela i starał się być wobec niego lojalny, z drugiej nie podzielał jego postawy. Zresztą narzucanie zdania nie dotyczyło tylko spraw politycznych i szerzej światopoglądowych, generał Krasiński chociażby zmusił syna do ożenku z wybraną przez siebie kandydatką.

Z tego właśnie względu niemal całe życie Zygmunt Krasiński spędził poza krajem. W 1829 roku wyjechał do Szwajcarii, gdzie zajął się studiami literackimi i próbami własnej twórczości. Swe pierwsze utwory sam po latach ocenił surowo jako słabe.

W Genewie, w której osiadł, poznał Adama Mickiewicza. Ta znajomość miała na niego duży wpływ. Inną osobą, która bardzo na niego wpłynęła, był Henry Reeve, młody Anglik, którego też poznał w Szwajcarii i z którym się bardzo zaprzyjaźnił.

Przez wzgląd na ojca nie wziął udziału w powstaniu listopadowym, choć początkowo miał taki zamiar. W 1832 roku został ściągnięty przez rodzica do kraju, a potem do Petersburga. Przedstawiono go carowi. Miał zostać rosyjskim dyplomatą. Z trudem udało mu się od tego wymigać. Pod pretekstem leczenia chorych oczu zdołał namówić ojca do zgody na ponowny wyjazd na Zachód. Przez wiele lat mieszkał potem we Francji, potem we Włoszech, potem znowu we Francji.

Tymczasem zaczęła rozwijać się jego kariera literacka. W 1832 opublikował powieść Agaj-Han. W 1835 roku powstał jego najwybitniejszy utwór – dramat Nie-Boska komedia. Przedstawił w nim wizję upadku znanego sobie świata i potężnej rewolucji, a także zagrożeń z nią związanych. Rok później powstał drugi najbardziej znany jego utwór, dramat Irydion opowiadający o upadku starożytnego Rzymu i szerzeniu się chrześcijaństwa.

Myśl Krasińskiego oscylowała między katastrofizmem a optymizmem. Przewijała się w nich wiara w Opatrzność Bożą, która czuwa nad dziejami i ujawnia się w niespodziewanych momentach.

Z czasem w jego twórczości i poglądach pojawiła się też koncepcja mesjanizmu. Korespondował z filozofem Augustem Cieszkowskim. Zresztą prowadził obfitą korespondencję w ogóle. Jego listy mają wartość literacką. Niektórzy krytycy nawet postrzegają je jako najlepszą część jego dorobku.

Do ważniejszych utworów z późniejszego okresu jego twórczości, opublikowanych już w latach 40. XIX wieku, należą: poemat Przedświt (1843), Psalmy przyszłości (1845), poemat Ressurecturis (1851). Utwory te zawierają rozmyślania nad przyszłością narodu polskiego, która zdaniem Krasińskiego, miała być uzależniona od osiągnięcia zgody narodowej przez usunięcie sprzeczności między warstwami społecznymi, ale bez użycia przemocy. Oprócz tego doceniał znaczenie narodu polskiego w Europie. Reprezentował pewien rodzaj mesjanizmu, choć odmienny od tego głoszonego przez Mickiewicza. Z jednego z wierszy zawartego w Psalmach przyszłościPsalmu miłości – pochodzi słynne zdanie: Z szlachtą polską polski lud.

Zygmunt Krasiński został doceniony i wraz z Adamem Mickiewiczem oraz Juliuszem Słowackim zaliczony do t.zw. „trójcy wieszczów”, czyli grona trzech najwybitniejszych polskich poetów i dramatopisarzy doby romantyzmu.

Zmarł 23 II 1859 roku w Paryżu. Jego ciało zostało przetransportowane do kraju i pochowane we w rodzinnym grobowcu we wspomnianej wcześniej Opinogórze. Dzisiaj w znajdującym się w tej miejscowości dawnym pałacu Krasińskich mieści się Muzeum Romantyzmu.

Szczepan Korulczyk

ur. 1986, historyk z wykształcenia, absolwent UMCS w Lublinie

Przedstawienie „Smok wawelski”

NASTĘPNY ARTYKUŁ »

25. rocznica śmierci Władysława Siły-Nowickiego (25 II 1994)

Skomentuj