40. rocznica porozumień rzeszowsko-ustrzyckich (18/19 II 1981)

Dziś mija okrągła, 40. rocznica porozumień rzeszowsko-ustrzyckich zawartych między strajkującymi rolnikami a ówczesnymi komunistycznymi władzami.

Rok 1980 był rokiem wielkiego ożywienia społeczeństwa. Fala strajków wymusiła na komunistycznej władzy podpisanie porozumień sierpniowych, dzięki którym powstał Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”.

Swoje związki zawodowe chcieli też tworzyć rolnicy. Władze nie chciały im na to pozwolić. Oprócz tego dochodziły kwestie dyskryminowania na różne sposoby rolników przez komunistów, którym marzyło się skolektywizowanie rolnictwa, do czego na szczęście w Polsce nie doszło. Totalitarna władza ograniczała jednak obywatelom możliwość dysponowania własną ziemią

To spowodowało, że dotyczący początkowo lokalnych spraw strajk rolników w Ustrzykach Dolnych (wtedy woj. krośnieńskie, obecnie siedziba pow. bieszczadzkiego w woj. podkarpackim) przerodził się w wielki protest. Był to strajk okupacyjny. Rolnicy zajęli 29 XII 1980 r. Urząd Miasta i Gminy w Ustrzykach Dolnych.

5 I 1981 r. wybuchł nowy strajk okupacyjny w Rzeszowie. Tam z kolei rolnicy zajęli Dom Kolejarza, który był zarazem siedzibą Wojewódzkiej Rady Związków Zawodowych. Tam też przenieśli się strajkujący z Ustrzyk Dolnych, gdy 12 I milicja rozbiła ich strajk siłą.

Komuniści planowali stłumić siłą także strajk w Rzeszowie, jednak ostatecznie się na to nie zdecydowali. Najprawdopodobniej przyczyną było to, iż właśnie wtedy funkcję premiera objął generał Wojciech Jaruzelski, który chciał tworzyć swój pozytywny wizerunek w społeczeństwie.

W każdym razie w końcu podjęte zostały rozmowy ze strajkującymi. W nocy z 18 na 19 II 1981 r., a wł ostatecznie podpisano porozumienie, które nazwano porozumieniami rzeszowsko-ustrzyckimi. Ze strony rządowej podpisali je członkowie specjalnej komisji na czele z wiceministrem rolnictwa Andrzejem Kacałą, ze strony strajkujących – ich przedstawiciele: Jan Antoł, Artur Balazs, Katarzyna Bielańska, Henryk Cząstka, Jan Karuś, Henryk Kazimierski, Jan Kułaj, Władysław Mazur, Czesław Opolski, Józef Pelc, Jerzy Różdżyński, Józef Ślisz, Władysław Zaguła, Władysław Żabiński.

Przy podpisywaniu porozumień obecni byli także przedstawiciele „Solidarności” – przewodniczący związku Lech Wałęsa, jego zastępca Andrzej Gwiazda, przedstawiciel regionalnych struktur Antoni Kopaczewski, a także Bogdan Lis.

Porozumienia rzeszowsko-ustrzyckie składały się z 8 działów: „Gospodarka ziemią”, „Inwestycje rolnicze i zaopatrzenie rolnictwa”, „Ceny produktów rolnych, skup i kontraktacja”, „Sprawy socjalne wsi”, „Administracja gmin”, „Szkolnictwo i religia”, „Gwarancje prawne” i „Ustalenia końcowe”. Każdy miał po kilkanaście punktów.

Potwierdzono zasadę nienaruszalności indywidualnej własności ziemi oraz zniesiono wiele ograniczeń dotyczących dotąd rolników.

Wśród postanowień nie było natomiast zgody na utworzenie rolniczych związków zawodowych. Jeszcze w trakcie strajku, 10 II 1981 r., podjęto próbę rejestracji dwóch takich związków – pierwszy nosił nazwę NSZZ Rolników „Solidarność Wiejska”, drugi – NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność Chłopska”. Oba wnioski zostały odrzucone przez sąd. Batalia o rejestrację rolniczej „Solidarności” trwała jeszcze trzy miesiące i zakończyła się sukcesem dopiero w maju 1981 roku, kiedy to wreszcie zarejestrowano jeden Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” Rolników Indywidualnych.

Szczepan Korulczyk

ur. 1986, historyk z wykształcenia, absolwent UMCS w Lublinie

25. rocznica referendum uwłaszczeniowo-prywatyzacyjnego z 1996 roku

NASTĘPNY ARTYKUŁ »

255. rocznica śmierci króla Stanisława Leszczyńskiego (23 II 1766)

Skomentuj