Dziś mija okrągła 20. rocznica uchwalenia ustawy tworzącej Centralne Biuro Antykorupcyjne.

W 2005 r. wybory wygrało Prawo i Sprawiedliwość. Utworzyło rząd, początkowo mniejszościowy, potem w koalicji z dwiema mniejszymi partiami. Wśród postulatów odnowy było utworzenie nowej służby specjalnej, której zadaniem byłoby ściganie korupcji. Podnoszono, że inne służby nie są efektywne, a poza tym mają jeszcze dużo innych zadań. Pewnym dodatkowym podtekstem była też chęć utworzenia służby specjalnej całkowicie nowej, pozbawionej postkomunistycznych uwikłań.

Warto zaznaczyć, że pomysł nie był niczym nadzwyczajnym, gdyż w innych krajach funkcjonują niekiedy oddzielne służby antykorupcyjne. W Polsce też było i jest wyspecjalizowanych służb mundurowych działających na jakimś wąskim polu, na przykład Straż Graniczna, Służba Ochrony Kolei, Straż Marszałkowska czy Straż Leśna.

9 VI 2006 r. Sejm przegłosował uchwałę o utworzeniu Centralnego Biura Antykorupcyjnego (w skrócie CBA).

W granicach zadań ustawowych funkcjonariusze CBA wykonują:

- czynności operacyjno-rozpoznawcze w celu zapobiegania popełnieniu przestępstw, ich rozpoznania i wykrywania oraz - jeżeli istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa - czynności dochodzeniowo-śledcze w celu ścigania sprawców przestępstw;

- czynności kontrolne w celu ujawniania przypadków korupcji w instytucjach państwowych i samorządzie terytorialnym oraz nadużyć osób pełniących funkcje publiczne, a także działalności godzącej w interesy ekonomiczne państwa;

- czynności operacyjno-rozpoznawcze i analityczno-informacyjne w celu uzyskiwania i przetwarzania informacji istotnych dla zwalczania korupcji w instytucjach państwowych i samorządzie terytorialnym oraz działalności godzącej w interesy ekonomiczne państwa.

Pierwszym szefem CBA został Mariusz Kamiński, w drugiej połowie lat 80. działacz opozycji antykomunistycznej, potem w latach 90. działacz Ligi Republikańskiej. Od dawna postulował on ideę powołania specjalnej służby antykorupcyjnej, miał już gotową koncepcję. Udało mu się też znaleźć odpowiednie kadry. Wśród funkcjonariuszy znaleźli się byli policjanci, ale też ludzie nowi.

Po tym, gdy Centralne Biuro Antykorupcyjne zaczęło funkcjonować, wzrosła ilość wykrywanych przypadków korupcji.

Szefa CBA powołuje premier. Może go też odwołać, choć zasadniczo jest powoływany na 5 lat. W praktyce po zmianie rządu nowy premier Donald Tusk skorzystał z możliwości odwołania szefa CBA po ujawnieniu przez tę służbę afery hazardowej z udziałem członków jego partii. Po Mariuszu Kamiński na czele CBA stali Paweł Wojtunik (2009-2015), Ernest Bejda (2015-2020), Andrzej Stróżny (2020-2023), Agnieszka Kwiatkowska-Gurdziak (2023-2025), Tomasz Strzelczyk (od 2025).

Centralne Biuro Antykorupcyjne podzielone jest na delegatury według podziału administracyjnego na województwa. Oprócz tego komórkami organizacyjnymi CBA są Departament Operacyjno-Śledczy, Departament Bezpieczeństwa, Departament Postępowań Kontrolnych, Departament Analiz, Biuro Techniki Operacyjnej, Biuro Prawne, Biuro Finansów, Biuro Kadr i Szkolenia, Biuro Logistyki, Biuro Teleinformatyki i Gabinet Szefa.

Co ciekawe pomimo tego, że CBA jest służbą mundurową, nie ma tak jak w innych służbach stopni służbowych wzorowanych na wojsku, ale stanowiska służbowe z innym nazewnictwem: inspektorzy, agenci i kierownicy.