W Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Zenona Przesmyckiego w Radzyniu Podlaskim odbył się wykład prof. Marii Starnawskiej, mediewistki (historyczki średniowiecza) z Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach dotyczący templariuszy oraz prób sprowadzenia ich do Łukowa i Drohiczyna. Jest drugi z serii wykładów akademickich organizowanych w MBP.

Templariusze byli zakonem rycerskim powstałym w Królestwie Jerozolimskim, państwie stworzonym przez krzyżowców na Bliskim Wschodzie po pierwszej krucjacie. Zajmowali się oni ochroną pielgrzymów udających się do Ziemi Świętej, a także stanowili trzon armii Królestwa Jerozolimskiego. Sama koncepcja zakonu rycerskiego, w skład którego wchodziliby wojownicy, rycerze, ale zorganizowani w sposób zakonny, narodziła się w XII wieku dzięki św. Bernardowi z Calirvaux, który był krytycznie nastawiony do zwykłego rycerstwa. Obok templariuszy takim zakonem byli też joannici, a także krzyżacy.

Zakony rycerskie, w tym templariusze, mieli wielkie dobra ziemskie nie tylko w Królestwie Jerozolimskim i innych państwach stworzonych przez krzyżowców po pierwszej krucjacie, ale także w krajach europejskich. To zapewniło im bogactwo powiększone jeszcze przez to, że parali się też bankierstwem. to bogactwo było też jednak przyczyną zguby zakonu, gdyż budziło zgorszenie i zazdrość, szczególnie po tym, gdy epoka krucjat minęła, a stworzone po pierwszej krucjacie państwa upadły pod naporem muzułmanów. W końcu francuski król Filip IV Piękny doprowadził do likwidacji zakonu. Wszyscy templariusze zostali aresztowani i zmuszeni torturami do przyznania się do niesłychanych rzeczy. Ostatni wielki mistrz Jacob de Molay został skazany na śmierć przez spalenie na stosie. Papiestwo, w tym czasie podporządkowane Francji, ogłosiło likwidację zakonu.

W okresie świetności templariuszy, to jest w XIII wieku, zostali oni także sprowadzeni do Polski. Rolę odegrało w tym trzech książąt: książę śląski Henryk Brodaty, książę wielkopolski Władysław Odonic oraz książę zachodniopomorski Barnim I. Wszyscy trzej, a także inni książęta w późniejszym okresie, czynili nadania na rzecz zakonu. Do dziś w Polsce, podobnie jak w innych krajach, istnieją budowane przez templariuszy kaplice i spichlerze. Profesor Starnawska przy pomocy elektronicznego rzutnika prezentowała zdjęcia tych budowli. Można wśród nich wymienić kaplicę w Rurce, kaplicę w Chwarszczanach, a także znajdujące się obecnie w Niemczech kaplicę i spichlerz w Leśnicy (obecnie Lietzen). Kaplice templariuszy są niewielkie rozmiarami, gdyż przeznaczone były tylko dla samych zakonników. Bywają jednak piękne jak kaplica w Chwarszczanach, która ma ozdobne wieże.

Podejmowane były też próby sprowadzenia templariuszy do wschodniej części Polski - do Drohiczyna i do Łukowa. Drohiczyn został jednak podbity przez księcia ruskiego, a z planów stworzenia bazy do walki z pogańskimi Jaćwingami też nic nie wyszło. Rolę odegrały w tym także intrygi krzyżackie. Krzyżacy nie życzyli sobie konkurencji i doprowadzili do zablokowania pomysłu. Sami templariusze też nie byli entuzjastycznie nastawieni do tej akurat donacji księcia Bolesława Wstydliwego, gdyż nakładałaby na nich dodatkowy obowiązek.