Spacer edukacyjny po starym cmentarzu w Radzyniu

8 listopada w ramach Spotkań z Radzyńską Historią odbył się spacer edukacyjny po cmentarzu parafialnym ("starym cmentarzu") w Radzyniu. Poprowadzili go historyk sztuki Piotr Hapka i regionalista Radosław Mróz.

Uczestnicy spaceru mieli okazję poznać dzieje nekropolii, jej układ przestrzenny, najciekawsze zabytkowe nagrobki i pomniki. Dowiedzieli się, jakie znaczenie mają symbole umieszczane na dawnych nagrobkach, na przykład wawrzyn oznaczał kogoś znaczącego, a bluszcz czy paprocie oznaczały pamięć, bo są to rośliny trwałe.

Spacer rozpoczął się przed cmentarzem, skąd widać znajdującą się po drugiej stronie ulicy kapliczkę. Jak się okazuje, została ona postawiona dla uczczenia 1000-lecia Chrztu Polski.

Jak się okazuje, główna aleja cmentarza była kiedyś drogą prowadzącą w kierunku Ustrzeszy. Z czasem podczas powiększania cmentarza została przezeń "wchłonięta", przez co wybudowano nową drogę prowadzącą naokoło nekropolii (obecnie końcowy odcinek ul. Sitkowskiego i początkowy ul. Podlaskiej).

Na samym cmentarzu pierwszym miejscem, przy którym wszyscy się zatrzymali, był nagrobek otoczony żeliwnym ogrodzeniem. Piotr Hapka zwrócił uwagę, iż jest to przykład mody na różne formy nagrobków. W tym czasie były podobne ramy balkonów.

Pokazana została też dawna prawosławna część cmentarza z czasów panowania rosyjskiego w południowo-zachodniej części cmentarza. Wciąż jest jeszcze tam kilka starych nagrobków z napisami po rosyjsku. W pobliżu jest też grób XX-wiecznego radzieckiego pilota. Kiedyś zawierał on śmigło i fragment samolotowego skrzydła, ale dziś już tych elementów nie ma. Ów pilot gdzieś na terenie byłego ZSRR ma nawet pomnik.

Potem zwiedzający wrócili na główną alejkę. Zobaczyli grobowiec zasłużonej dla miasta rodziny Laskowskich, grobowiec rodziny Wysockich, piękny obelisk znajdujący się na zabytkowym nagrobku Seweryna Chojeckiego oraz inne nagrobki z charakterystycznymi elementami. Piotr Hapka zwrócił uwagę, iż jeden z nich jest wykonany z granitu szwedzkiego, materiału bardzo trwałego. Jedna z osób zwiedzających odpowiedziała, że wygląda jak nowy, chociaż został wykonany jeszcze w latach 60. XX wieku. Innymi nagrobkami, na które zwracano uwagę, były nagrobki dzieci, często z figurkami ukazującymi dzieci. Innym detalem, na który wiele osób nie zwraca uwagę, są ozdoby w kształcie drutu kolczastego (na przykład na pewnym nagrobku w pobliżu kaplicy św. Anny) albo też ogrodzenie w takim kształcie. W czasach zaborów był to sposób na przemycenie informacji, iż zmarły był represjonowany. Piotr Hapka zwrócił też uwagę na widoczny z oddali w północnej części cmentarza nagrobek, do którego rzeźbę wykonał znany rzeźbiarz Sławomir Mieleszko podczas pracy nad pomnikiem na Placu Wolności z wdzięczności za goszczenie go podczas pobytu w Radzyniu i pracy nad pomnikiem.

Po zejściu z głównej alei zwiedzający poszli w kierunku południowo-wschodniej części cmentarza, na południe od kaplicy św. Anny. Jest tam wiele zabytkowych nagrobków z ciekawymi elementami. Pośród osób tam pochowanych był Stanisław Wroński, zapomniany dziś malarz, który w czasie powstania styczniowego był kurierem, został schwytany i na wiele lat zesłany na Syberię. Jego nagrobek jest mocno inspirowany nagrobkiem Henryka Wieniawskiego z Powązek. Ciekawa jest też rzeźba na innym nagrobku przedstawiająca płaczkę.

Uczestnicy spaceru z daleka zobaczyli też, acz z daleka, grobowiec rodziny Ośniałowskich, właścicieli majątku ziemskiego w Żabikowie, na odnowienie którego niedawno zbiórkę.

Ostatnim punktem spaceru edukacyjnego było obejrzenie kaplicy cmentarnej pod wezwaniem świętej Anny. Została ona wybudowana w połowie XIX wieku na zlecenie rodziny Korwin-Szlubowskich. Zwiedzający najpierw obejrzeli ją z zewnątrz, obchodząc dokoła. Radosław Mróz zwrócił uwagę na kartusz herbowy umieszczony na podstawie kolumienki wmurowanej w ścianę kaplicy. Owa kolumienka jest żeliwna, co było skutkiem pewnej mody. Generalnie cała kaplica jest eklektyczna, łącząc w sumie neogotyckie zdobienia w oknach zwane maswerkami (choć nie kamienne czy ceglane jak w typowo neogotyckich świątyniach, a drewniane) z neoromańskimi kolumnami. Na zewnątrz można było też zobaczyć nisze na inskrypcje, które są puste, bo tablice są w bardzo przedłużającej się renowacji. Po obejrzeniu kaplicy z zewnątrz wszyscy weszli do środka. W środku jest neogotycki ołtarz z herbem Szlubowskich oraz ciekawym elementem z tyłu w postaci... szuflad. Stanowi to element efektywnego wykorzystania niewielkiej przestrzeni małej przecież kaplicy. Są obrazy przedstawiające stacje Męki Pańskiej, ławki, stół, konfesjonał i tablice z informacjami, którzy przedstawiciele rodziny Szlubowskich są pochowani w krypcie pod kaplicą. Sklepienie jest zwyczajne, nie neogotyckie.

Spacer edukacyjny po starym cmentarzu był z pewną wartościową inicjatywą popularyzującą wiedzę o lokalnej historii. W planach są następne.