W ramach odwiedzania miejsc pamięci historycznej naszego regionu, byliśmy z wizytą w Izbie Regionalnej w Borkach.

Izba powstała w 2008 roku z inicjatywy bibliotekarek Gminnej Biblioteki Publicznej w Borkach: Krystyny Maksymiuk i Małgorzaty Chojnackiej. Pomysł stworzenia miejsca pamięci o historii Bork, zrodził się już w 1995 roku. W tym czasie biblioteka zaczęła gromadzić zbiory dotyczące własnej gminy, jak również regionu. Jak wyglądała procedura zbierania eksponatów?

-Zbiory pozyskiwaliśmy od mieszkańców- mówi Krystyna Maksymiuk- Pisałyśmy również listy do osób pochodzących z naszej miejscowości, także tych, które miały z nią jakiś związek, pracowały w niej, które coś mogłyby powiedzieć na temat historii miejscowości. Między innymi napisałyśmy do Pani Anny Krzyżanowskiej (z domu Jaźwińskiej), córki ostatniego właściciela majątku Borki.  Przekazała nam do naszych rozpoczętych zbiorów o regionie, zbiory pochodzące z pałacu Borkowskiego. Były to: stare zdjęcia, różnego rodzaju pamiątki historyczne, które znajdują się w gablocie, stare druki, mapy- mówiła.

W 2008 roku Biblioteka przystąpiła do "Poakcesyjnego Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2008-2011". W tym czasie sukcesywnie były pozyskiwane środki na tworzenie Izby Regionalnej. Wykonano szereg działań upamiętniających historię regionu.

Z małych zdjęć Jaźwińskich, które przekazała Anna Krzyżanowska, wykonane zostały portrety członków  rodziny, począwszy od Walentego Jaźwińskiego i jego żony Kamili Jaźwińskiej z Zagajewskich. Ponadto z tego programu częściowo odtworzono drzewo genealogiczne Jaźwińskich herbu Grzymała, a także zakupiono gabloty.

Kim byli Jaźwińscy?Jaźwińscy, herbu Grzymała byli w dziejach Bork ważnym rodem. W 1838 roku Borki odziedziczył Walenty Jaźwiński. W 1861 r. majątek objęły jego dzieci Wacław, Aniela, Maria, Gabriela, Józefa, Zygmunt i Karol Jaźwińscy.

Po spłaceniu rodzeństwa gospodarstwo przejął Zygmunt Jaźwiński wraz z żoną Marią z Jezierskich. Rozbudowali dwór, przekształcając go w rezydencję pałacową, zmienili również założenia ogrodowe w ogród krajobrazowy i założyli rozległe stawy rybne. W roku 1894 wybudowany został murowany młyn wodny oraz dom młynarza.

Ostatnimi właścicielami Bork byli Maria z Jezierskich Jaźwińska, wdowa po Zygmuncie oraz ich trzej synowie: Konstanty, Tadeusz i Zygmunt. Wszyscy mieszkali we dworze borkowskim do 1939 roku, a także w pierwszych latach wojennych, opuścili go po wkroczeniu wojsk rosyjskich do Polski.

W zbiorach biblioteki znajduje się także oryginalna heraldyna Królestwa Polskiego z 1841 roku, czyli dokument potwierdzający szlachectwo rodziny Jaźwińskich, przekazany przez Annę Krzyżanowską.

Bardzo interesująca jest wystawa pod tytułem "Wokół dworu pałacu w Borkach". - Jest to stała wystawa zdjęć, która powstała z albumów rodzinnych, przekazanych przez Panią Krzyżanowską. Był to album ślubny rodziny Jaźwińskich i album z polowań, jakie się tutaj odbywały- opowiadała kierownik biblioteki.

Kolejną ważną pamiątką, związaną z rodziną Jaźwińskich jest księga gości dworu, z której dowiadujemy się kto i kiedy gościł w pałacu borkowskim. Córka Jaźwińskich przekazała także książkę kucharską "Kuchnia Polska"- prezent ślubny Zygmunta Jaźwińskiego, ostatniego właściciela majątku Borki, dla swojej żony Ireny.

Bardzo cennym eksponatem w kolekcji muzealnej jest "Mapa Dóbr Klucza Borkowskiego" z 1806 roku.  -Zastanawiałyśmy, co z nią zrobić, aby ona służyła mieszkańcom, gdyż ona trafiła do nas w bardzo złym stanie- wyjaśnia Krystyna Maksymiuk- Złożyłam wniosek do "Zapiecka" o pozyskanie środków na renowację tej mapy. Wniosek został pozytywnie rozpatrzony i w 2012 roku ta mapa została poddana renowacji, oprawiona w szkło,  wygląda już pięknie. Jest to mapa, która przedstawia wszystkie dobra należące do naszej gminy. Wszystkie mapy przekazała Pani Krzyżanowska. Pozostałe mapy są już młodsze, ale przedstawiają plany Bork. Widać na nich stawy, z których dzisiaj został już tylko jeden- tłumaczy.

Historia naszego regionu to nie tylko rodzina Jaźwińskich, chociaż niewątpliwie stanowili oni jej ważną część. Biblioteka posiada około 160 fotografii zebranych od mieszkańców, także zeskanowanych. Zdjęcia te zostały zaprezentowane na wystawie pod nazwą "Borki i ich mieszkańcy w starej fotografii", którą można obejrzeć w miejscu poświęconym historii Bork.

Z zebranych fotografii, stworzono fototekę, która została wyróżniona na wojewódzkim konkursie historycznym "Pamięć Przyszłości" w 2010 roku. Zawiera ona zdjęcia zebrane od mieszkańców, częściowo poopisywane, gdyż nie wszystkie udało się zidentyfikować. Możemy na nich zobaczyć ludzi pracujących na polu u dziedzica, młyn w borkach i jego wnętrze, samochód Jaźwińskich oraz dawnych mieszkańców regionu.

Obecnie zbiory Izby stale są powiększane.  Najczęściej są to dokumenty. są to m.in.: akt zejścia, który był kiedyś sporządzany w domu zmarłego, pamiętnik Haliny Domaniewskiej z 1972 roku i inne dokumenty życia społecznego.

Różnorodność przedmiotów i dokumentów, a także determinacja bibliotekarek, które zabiegały o utworzenie Izby, sprawiły, że nie tylko mieszkańcy chętnie odwiedzają to miejsce. Przyjeżdżają wycieczki szkolne, regionaliści z okolic, którzy chcieliby utworzyć coś takiego u siebie, a także TVP Lublin nakręciła reportaż o bibliotece.

Sama Anna Krzyżanowska gościła w bibliotece. Po jednej ze swoich wizyt napisała takie słowa: "Odjeżdżam stąd z wdzięcznym sercem- przekazałam pamiątki rodzinne po moim śp. ojcu, Gminnej Bibliotece w Borkach i wiem, że oddałam je w dobre, bardzo dobre ręce! Ufam, że przy tak pozytywnym  nastawieniu Pana Wójta do historii regionu, przy zapale Pań z Biblioteki Gminnej Borki - archiwum rodziny Jaźwińskich będzie służyło młodemu pokoleniu, urodzonemu już w innych czasach. Dziękuję za miły pobyt w Borkach i do zobaczenia".

Borki , 24.01. 2007 r.                       Anna Krzyżanowska z domu Jaźwińska