17 kwietnia 2026 roku w Centrum Kulturalno-Integracyjnym w Czemiernikach odbyło się wyjątkowe spotkanie w ramach 59. edycji Radzyńskich Spotkań z Podróżnikami, zorganizowane przez Radzyńskie Stowarzyszenie "Podróżnik". Wydarzenie miało szczególny, refleksyjny charakter – zostało przygotowane w przed 40.rocznicy katastrofy w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, która na trwałe zmieniła losy tysięcy ludzi i do dziś pozostaje jednym z najbardziej przejmujących symboli XX wieku. Gościem wieczoru był podróżnik i reportażysta Krystian Machnik, autor książki "Ostatni ludzie Czarnobyla", który zabrał publiczność w niezwykłą, momentami poruszającą, a chwilami bardzo osobistą podróż do Czarnobylskiej Strefy Wykluczenia.

Jego prelekcja została podzielona na trzy części – pierwsza dotyczyła przyczyn katastrofy,druga poświęcona była "samosiołom", czyli ostatnim mieszkańcom skażonych terenów, a trzecia ukazywała wpływ trwającej wojny w Ukrainie na życie ludzi związanych z Czarnobylem.

W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele władz samorządowych, w tym starosta radzyński Szczepan Niebrzegowski oraz burmistrz Czemiernik Arkadiusz Filipek.

Wydarzenie otworzyła Monika Jeż-Cholewa z Centrum Kulturalno-Integracyjnego w Czemiernikach, a wprowadzenia do spotkania dokonał Robert Mazurek, pomysłodawca i organizator Radzyńskich Spotkań z Podróżnikami. W pierwszej części prelekcji Krystian Machnik przybliżył przyczyny katastrofy z 26 kwietnia 1986 roku. Zaznaczył,że tragedia była wynikiem splotu wielu czynników – błędów ludzkich, wad konstrukcyjnych reaktora oraz niebezpiecznych procedur przeprowadzanych podczas testu bezpieczeństwa. Operatorzy, przekonani, że w każdej chwili mogą użyć systemu awaryjnego AZ-5, nie wiedzieli, że w określonych warunkach jego uruchomienie doprowadzi do gwałtownego wzrostu mocy. Dużą część wystąpienia poświęcono realiom życia w Strefie Wykluczenia oraz mitom narosłym wokół promieniowania. Prelegent wyjaśnił różnicę między napromieniowaniem a skażeniem radioaktywnym,podkreślając, że to drugie stanowi większe zagrożenie, ponieważ radioaktywny pył może pozostawać w organizmie przez lata. Zwrócił także uwagę, że Strefa Wykluczenia obejmuje ogromny obszar – około 2600 km² – i nie wszędzie poziom promieniowania jest wysoki. Dziś funkcjonują tam służby, naukowcy, leśnicy i pracownicy elektrowni, która pozostaje w procesie likwidacji planowanym co najmniej do 2068 roku.

W drugiej części spotkania Krystian Machnik opowiedział o "samosiołach" – starszych mieszkańcach, którzy po przymusowej ewakuacji powrócili do swoich domów i zdecydowali się dożyć tam swoich dni. To właśnie ich historie stały się osią jego działalności i książki. Jak wspominał, przełomowym momentem było spotkanie z Olgą Juszczenko – samotną mieszkanką jednej z opuszczonych wiosek. Udzielenie jej pomocy uświadomiło mu, że w Strefie wciąż żyją ludzie potrzebujący wsparcia. Od tego czasu jego wyprawy przestały być jedynie eksploracją, a stały się również misją humanitarną. Prelegent opowiadał o niezwykłej gościnności samosiołów, którzy mimo trudnych warunków zawsze starają się ugościć przybyszy. Wspominał stoły zastawione jedzeniem, serdeczność i długie rozmowy. Jednocześnie podkreślał, że ich życie jest pełne samotności i trudności. W wielu wioskach do najbliższego sklepu jest kilkadziesiąt kilometrów, a podstawowe produkty, takie jak świeży chleb, stają się luksusem. Machnik wielokrotnie dostarczał im żywność, odzież i niezbędne przedmioty codziennego użytku. Z czasem mieszkańcy zaczęli nazywać go "czarnobylskim wnukiem", a relacje przerodziły się w niemal rodzinne więzi. Poruszającym elementem jego działalności jest także montowanie tabliczek pamięci na domach zmarłych samosiołów. Zawierają one zdjęcie, imię i nazwisko oraz krótką informację o mieszkańcu. Dzięki temu opuszczone chaty przestają być anonimowe, a pamięć o ich mieszkańcach trwa choć trochę dłużej. Jak zaznaczył prelegent, z każdym rokiem ubywa zarówno ludzi, jak i całych miejscowości, które stopniowo zarastają lasem i znikają z mapy.

Ostatnia część spotkania dotyczyła wpływu wojny na Strefę Wykluczenia. Rosyjskie wojska zajęły Czarnobyl już pierwszego dnia inwazji w 2022 roku. Samosioły przez kilka tygodni pozostawały bez dostaw żywności i pomocy. Jak podkreślał prelegent, wojna jeszcze bardziej pogłębiła ich izolację i pogorszyła warunki życia. Wspominał również, że wielu mieszkańców przetrwało ten trudny czas dzięki zapasom przywiezionym tuż przed okupacją. Podczas spotkania nie zabrakło również odniesień do kultury popularnej. Krystian Machnik pozytywnie ocenił serial "Czarnobyl", podkreślając jego dużą dbałość o szczegóły i wierne oddanie atmosfery pierwszych dni po katastrofie,mimo koniecznych uproszczeń fabularnych.

Na zakończenie podróżnik otrzymał tradycyjną karykaturę oraz pamiątkowy medal Radzyńskich Spotkań z Podróżnikami. Ten drugi wręczono również burmistrzowi Arkadiuszowi Filipkowi. Honorowy patronat nad wydarzeniem objęli: Jarosław Stawiarski – marszałek województwa lubelskiego, Szczepan Niebrzegowski oraz Arkadiusz Filipek. Wsparcia organizacyjnego i finansowego udzielili: Nadleśnictwo Radzyń Podlaski, Bank Spółdzielczy w Radzyniu Podlaskim, TfN Biuro Dokumentacji Środowiskowej oraz Hotel Restoria. Zadanie zostało również zrealizowane przy wsparciu Powiatu Radzyńskiego. Patronat medialny nad wydarzeniem sprawowali: magazyn "Kontynenty", "Turysta PTTK", TVP3 Lublin, Radio Lublin, Katolickie Radio Podlasie, "Dziennik Wschodni", "Echo Katolickie", "Słowo Podlasia", "Wspólnota Radzyńska", "Informator Powiatowy" oraz portale: Lublin112.pl, Podlasie24.pl, Podlaski.info, Radzyń Info i Kocham Radzyń Podlaski.

Spotkanie zgromadziło liczną publiczność i spotkało się z dużym zainteresowaniem. Po prelekcji uczestnicy mieli możliwość zadawania pytań oraz bezpośredniej rozmowy z gościem, a także zakupu książki i zdobycia autografu. Był to wieczór pełen refleksji nad historią, pamięcią i losem ludzi, którzy mimo tragedii pozostali wierni swojej ziemi. Opowieści Krystiana Machnika pokazały, że Czarnobyl to nie tylko miejsce katastrofy, lecz przede wszystkim historia człowieka – jego przywiązania do domu, potrzeby pamięci i niezwykłej siły przetrwania.