100. rocznica urodzin Zdzisława Szpakowskiego (1 III 1926)

Dziś mija okrągła, 100. rocznica urodzin Zdzisława Szpakowskiego – żołnierza NSZ, AK i NZW, socjologa, historyka, dziennikarza, działacza politycznego, członka NSZZ "Solidarność". W tym roku przypada także 20. rocznica jego śmierci.

Zdzisław Henryk Szpakowski urodził się 1 III 1926 roku w Świsłoczy (obecnie na Białorusi). Od 1942 roku był członkiem Narodowej Organizacji Wojskowej działającym w Siedlcach, potem był w Narodowych Siłach Zbrojnych, a potem w Armii Krajowej. Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Siedlec związał się z Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym. Wskutek zagrożenia aresztowaniem uciekł do oddziału zbrojnego. W 1945 r. ujawnił się, ale dalej utrzymywał kontakty z NZW. Od 1946 r. znowu musiał się ukrywać.

Skorzystał z "amnestii" z 1947 roku i ponownie się ujawnił. W 1948 r. został aresztowany, ale potem wypuszczony. Zapisał się do koncesjonowanego Stronnictwa Pracy, a po jego samorozwiązaniu w 1950 r. do Stowarzyszenia "Pax", koncesjonowanej organizacji katolickiej podporządkowanej komunistom. Być może członkostwo w tej organizacji wpłynęło na to, że nie został w okresie stalinowskim poddany represjom, choć był inwigilowany. Mógł w 1952 r. ukończyć studia socjologiczne na Uniwersytecie Warszawskim, a w 1954 r. podjąć pracę na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Wykładał tam przez kilkadziesiąt lat, zdobywając duże uznanie studentów. Na zajęcia dojeżdżał z Warszawy.

Zaktywizował się po "odwilży" 1956 roku. Odszedł z "Paxu", zaangażował się w tworzenie Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie. Próbował reaktywować Związek Młodzieży Wiejskiej "Wici", ale bezskutecznie. Był też uczestnikiem Klubu Krzywego Koła, klubu dyskusyjnego zamkniętego po kilku latach przez władze.

W 1958 r. Szpakowski wszedł w skład redakcji koncesjonowanego czasopisma katolickiego "Więź". W 1966 r. został tam szefem działu historycznego. Pełnił tę funkcję aż do 1988 roku. Pisał o historii XX wieku na tyle rzetelnie, na ile pozwolała cenzura.

W drugiej połowie lat 70. był sygnatariuszem listów w obronie ofiar represji po zajściach w Radomiu i Ursusie. W 1978 r. należał do współzałożycieli i czołowych postaci Towarzystwa Kursów Naukowych – podziemnej organizacji samokształceniowej.

W 1980 r. był doradcą Komitetu Strajkowego w Lublinie. Został członkiem NSZZ "Solidarność". Po wprowadzeniu stanu wojennego internowano go. Przetrzymywany był w ośrodku odosobnienia w Białołęce w Warszawie.

W latach 80. był współpracownikiem Duszpasterstwa Ludzi Pracy Wola w Warszawie oraz Duszpasterskiego Ośrodka Kultury Chrześcijańskiej w Stalowej Woli. Razem z Adamem Stanowskim zakładał Studium Społecznego Duszpasterstwa Ludzi Pracy w Stalowej Woli.

Wielokrotnie jeździł po całej Polsce i wygłaszał różne odczyty, przekazując wiedzę historyczną, w tym na tematy, które były zakazane w okresie PRL.

W okresie komunizmu był inwigilowany i często wzywany na przesłuchania przez Służbę Bezpieczeństwa.

W 1989 r. należał do przeciwników "okrągłego stołu". Razem z Wojciechem Ziembińskim założył sprzeciwiające się mu Stronnictwo Wierności Rzeczypospolitej, które jednak nie odegrało większej roli. W 1991 r. bez powodzenia kandydował na senatora (pod szyldem Wyborczej Akcji Katolickiej) w okręgu bialskopodlaskim.

Po założeniu w 1993 r. tygodnika "Gazeta Polska" znalazł się w redakcji tego czasopisma. Kierował jego działem historycznym.

W lipcu 2006 r. prezydent Lech Kaczyński odznaczył go Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Zdzisław Szpakowski zmarł 26 X 2006 roku. Tym samym w tym roku obok 100. rocznicy urodzin przypada także 20. rocznica jego śmierci.