W dniu dzisiejszym (8 XII) Kościół obchodzi wspomnienie dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Marii Panny. Jest to święto patronalne parafii w Drelowie w dekanacie komarowskim, znanej z obrony kościoła w 1874 roku.

Na temat tego święta oraz na temat dwóch posągów Matki Bożej, które miały w 1904 r. uczcić 50. rocznicę ustanowienia w 1854 r. dogmatu o niepokalanym poczęciu Matki Bożej, pisałem rok temu. Dziś piszę o parafii pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Drelowie. Jej świętem patronalnym jest dzisiejsze wspomnienie tego dogmatu obchodzone 8 XII. Polecam wspomniany artykuł sprzed roku:

Drelów jest wsią w powiecie bialskim, siedzibą gminy, położoną 26 kilometrów na północny wschód od Radzynia, 33 km na południowy zachód od Białej Podlaskiej, 16 km na północny zachód od Komarówki Podlaskiej. W latach 1990-1999 gmina Drelów podlegała pod Urząd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim.

Pierwsza pisana wzmianka o Drelowie pochodzi z 1602 roku. Pierwotnie nazywała się Drzewlewo, dopiero później przyjęła się obecna nazwa. Ważną datą w dziejach miejscowości był rok 1653, kiedy to Zofia Daniłowiczowa ufundowała pierwszy kościół. Była to drewniana cerkiew unicka. W 1835 roku dzięki Konstantemu Czartoryskiemu stanął drugi, murowany, do dziś istniejący kościół, wzniesiony w stylu neoklasycystycznym. Konsekrowany został w 1841 roku.

Ważną postacią w dziejach parafii był jej ksiądz Jan Welinowicz, proboszcz do 1866 roku, kiedy to został aresztowany przez Rosjan. Był to zacny i zasłużony kapłan, który kazaniami wzruszał do łez swoich wiernych, gorliwy propagator różańca oraz obrońca mowy polskiej i polskiej książki.

W 1874 roku podobnie jak w całym regionie rosyjski zaborca postanowił zlikwidować wyznanie greckokatolickie, a unitów siłą zmusić do przejścia na prawosławie. Napotykało to opór, niekiedy także czynny. Najgłośniejszymi jego przypadkami były obrony kościołów przed zajęciem przed Rosjan w Pratulinie oraz właśnie w Drelowie.

W miejsce aresztowanego księdza Welinowicza przysłano duchownego, który zaczął przygotowywać przejście na prawosławie poprzez likwidowanie wszelkich zwyczajów niespotykanych w prawosławiu oraz elementów wyposażenia kościoła odróżniających cerkwie unickie od prawosławnych. Wreszcie w 1874 roku zaczął wygłaszać kazania po rosyjsku, a potem oświadczył, że msze będzie odprawiał wyłącznie według liturgii prawosławnej. Wierni z Drelowa nie zaakceptowali tego. Zamknęli świątynię i ukryli klucze. W tej sytuacji Moskale postanowili użyć siły.

Rano 17 stycznia 1874 roku przybyło sto kozaków z 24. Dońskiego Pułku Kozackiego i trzy roty piechoty oraz naczelnik powiatu major Kotow, który zażądał wydania kluczy cerkiewnych. Mieszkańcy Drelowa odmówili. Wówczas wydany został rozkaz ataku. Kozacy siekli wiernych nahajkami, a gdy to nic nie dało, otworzyli ogień.

W obronie wiary przed świątynią w Drelowie 13 unitów poniosło śmierć męczeńską: Wincenty Bazyluk, Teodor Bocian, Andrzej Charytoniuk, Trochim Charytoniuk, Jan Kościuczyk, Teodor Kościuczyk, Paweł Kozak, Andrzej Kubik, Jan Kubik, Jan Łucik, Symenon Pawluk, Jan Romaniuk, Onufry Tomaszuk. Zginęło w sumie 13 osób. Wielu innych zostało dotkliwie pobitych. Było ponad 200 rannych. Wielu też aresztowano.

Mieszkańcy Drelowa na kilkadziesiąt lat zostali pozbawieni świątyni. Wprawdzie rewolucja 1905 roku wymusiła na carze wydanie ukazu tolerancyjnego, według którego można było przejść z prawosławia na katolicyzm rzymskiego obrządku, ale prawosławni nadal trzymali zagarnięty kościół.

Dopiero w 1918 roku, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, kościół został zwrócony katolikom i rekoncyliowany (ponownie poświęcony). W następnym roku (1919) ponownie erygowano parafię. Nosi ona wezwanie Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny.

W 1932 r. na cmentarzu w Drelowie wybudowana została kaplica cmentarna pod wezwaniem Michała Archanioła. Ufundowali ją Michał i Marianna Zieniukowie.

Mieszkańcy Drelowa w 1940 r. znowu stracili kościół. Tym razem zabrali go Niemcy. Znowu został przekazany prawosławnym. Katolicy zmuszeni byli modlić się w okresie okupacji na t. zw. Horodku. Jest to miejsce znane już w XVII wieku. Początkowo było to uroczysko leśne otoczone bagnami, w którym mieszkańcy wsi chronili się w wypadku zagrożenia, a te w okresie wojen w XVII wieku były częste. Z czasem zaczął tam rozwijać się kult świętego Onufrego. W 1760 r. wybudowano tam kaplicę. W 1874 r. została ona zabrana podobnie jak kościół. W 1895 r. uderzenie pioruna spowodowało pożar, który zniszczył budowlę. Po ukazie tolerancyjnym z 1905 r. zaczęto budować w miejsce zniszczonej kaplicy nową. Ukończona została w 1907 roku. Podczas okupacji zastępowała zabrany kościół.

Właśnie z tego względu obok Święta Niepokalnego Poczęcia NMP w Drelowie odpust obchodzony jest właśnie we wspomnienie świętego Onufrego (12 VI), a ponadto jeszcze we wspomnienie Michała Archanioła (29 IX) ze względu na kaplicę cmentarną.

W 1944 r., po wycofaniu się Niemców, wierni z parafii w Drelowie odzyskali kościół. Po wojnie wybudowano wikariat i salę katechetyczną (1975 r.) oraz kościół filialny p. w. Miłosierdzia Bożego w Żerocinie (1984 r.).

Parafia w Drelowie obecnie obejmuje Drelów, Kwasówkę, Łózki, Pereszczówkę, Przechodzisko i Żerocin. Należy do dekanatu komarowskiego.

Zdjęcia: Justyna Kurowska