Zabytkowe konfesjonały w powiecie radzyńskim

Na terenie powiatu radzyńskiego jest kilkanaście zabytkowych konfesjonałów, w tym trzy w samym Radzyniu. Najstarszy z nich jest w Kąkolewnicy.

Konfesjonałem nazywa się specjalny mebel kościelny służący do spowiadania. Zwykle konfesjonały mają postać swoistych półotwartych "szaf" z miejscem do siedzenia dla kapłana w środku, przegrodą oddzielającą go od penitenta (spowiadającego się), w której jest kratka umożliwiająca komunikowanie się, często też klęcznikiem. Są też przenośne konfesjonały polowe używane często podczas rekolekcji, składające się tylko z deski z kratką i klęcznika.

Najstarszym konfesjonałem w powiecie radzyńskim jest konfesjonał znajdujący się w kościele p. w. św. Filipa Neriego w Kąkolewnicy. Jest on starszy niż sam kościół, wykonany bowiem został jeszcze w drugim ćwierćwieczu XVIII wieku. Pierwotnie znajdował się w kościele p. w. św. Antoniego w Białej Podlaskiej. Do Kąkolewnicy trafił niedługo po wybudowaniu kościoła w drugiej połowie XIX wieku, gdy rosyjski zaborca zamknął ten kościół i zakazał działalności zakonu reformatów, który się nim opiekował. Konfesjonał z Kąkolewnicy wykonano z drewna dębowego. Jest bardzo ozdobny. Ma kunsztownie wyrzeźbione w drewnie "zasłony" z "draperiami" (oczywiście rzeźbionymi) oraz złocenia oraz ozdobne motywy muszli i palmety (stylizowane liście palmy). Na ścianie tylnej jest płaskorzeźba przedstawiająca Ducha Świętego pod postacią gołębicy i obłoki, zaś w zwieńczeniu popiersie Jezusa Chrystusa.

Z XVIII wieku, ale już z ostatniego ćwierćwiecza tego stulecia, pochodzą dwa konfesjonały z kaplicy cmentarnej p. w. Michała Archanioła w Zarzecu Ulańskim. Są rokokowe w stylu, z ozdobnymi wolutami (motyw dekoracyjny w formie ślimacznicy lub zwoju), ornamentem w rombie na ścianie tylnej oraz wizerunkiem gołębicy jako symbolu Ducha Świętego w zwieńczeniach.

Większość zabytkowych konfesjonałów z powiatu radzyńskiego wykonana została już na początku XX wieku przez Józefa Pachockiego z Radzynia. Wykonał on aż 10 konfesjonałów: cztery do kościoła p. w. św. Anny w Wohyniu, trzy do kościoła p. w. Trójcy Świętej w Radzyniu Podlaskim, po jednym do kościoła p. w. św. Stanisława w Czemiernikach, kościoła p. w. Opieki Najświętszej Marii Panny w Przegalinach Dużych oraz kościoła p. w. św. Stanisława w Ostrówkach. Najwcześniej zrobionym był konfesjonał z Czemiernik (przełom XIX i XX w.), potem były trzy konfesjonały z Radzynia (między 1903 a 1905 r.), potem cztery z Wohynia i ten z Ostrówek (około 1910 r.), ostatnim ten z Przegalin Dużych (początek lat 20.). Większość reprezentuje podobny, eklektyczny styl.

Warto opisać trzy konfesjonały z Radzynia. Dwa z nich znajdują się obok wejść do zakrystii – jeden między wejściem do zakrystii północnej a dawną amboną, drugi między wejściem do zakrystii południowej a dawną chrzcielnicą.. Trzeci z konfesjonałów w radzyńskiej świątyni jest usytuowany z tyłu, obok wejścia do bocznego tylnego przedsionka, pod obrazem przedstawiającym św. Małgorzatę Alacoque. Wszystkie trzy mają ozdoby, głównie wolutowe. Dwa z nich na tylnej ścianie (za plecami księdza) mają płaskorzeźbę przedstawiającą oko w trójkącie symbolizujące Boga, trzeci – chrystogram, czyli symbolizujące Jezusa Chrystusa litery IHS połączone z krzyżem. Wszystkie te symbole otoczone są motywami zdobniczymi. Ponadto na gzymsie są napisy – na jednym "Komu grzechy będą odpuszczone", na drugim – "Idź i nie grzesz więcej", na trzecim – "Synu odpuszczają się grzechy twoje". Do konfesjonałów tych podłączono światło elektryczne.

Jak było wcześniej wspomniane, najmłodszym z konfesjonałów wykonanych przez Józefa Pachockiego był konfesjonał z kościoła w Przegalinach Dużych, który zrobiony został już na początku lat 20. XX wieku. Z tego samego czasu lub nieco późniejsze są trzy kolejne konfesjonały – konfesjonał z kościoła p. w św. Jana Ewangelisty w Polskowoli oraz dwa konfesjonały z kościoła p. w. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Suchowoli. Konfesjonał w Polskowoli, wykonany z drewna dębowego, jest eklektyczny w stylu, natomiast konfesjonały w Suchowoli, wykonane przez Zdzisława Pawlinę, są neobarokowe.

Najmłodszymi z zabytkowych konfesjonałów powiatu radzyńskiego są dwa konfesjonały z kościoła p. w. św. Antoniego w Turowie. Wykonane zostały już w latach 60. XX wieku, a jednak mają już status zabytków. Reprezentują styl modernistyczny.