Dziś mija 240. rocznica urodzin Joachima Lelewela – polskiego historyka, bibliologa i działacza patriotycznego.

Joachim Lelewel urodził się 21 III 1786 roku w Warszawie jako syn ziemianina i prawnika ze spolonizowanej rodziny szlacheckiej pochodzącej z Prus Wschodnich. Uczył się w kolegium pijarskim w Warszawie, potem w latach 1804-1808 studiował na Uniwersytecie Wileńskim. W 1815 r. został na tej uczelni asystentem profesora. Od 1819 r. na Uniwersytecie Warszawskim był zastępcą profesora bibliologii. W 1821 r. został profesorem historii na Uniwersytecie Wileńskim. W 1824 r. rosyjskie władze pozbawiły go tego stanowiska ze względu na jego związki z filaretami. W związku z tym wrócił do Warszawy. Kontynuował badania nad średniowieczem.

Do momentu wybuchu powstania listopadowego opublikował w sumie sto kilkadziesiąt prac, a pośród nich pierwszy w Polsce wykład metodologii nauk historycznych ("Historyka" z 1815 r.), "Dzieje bibliotek" (1827-1828), "Dzieje Polski... potocznym sposobem pisane" (1829). Utrzymywał żywe kontakty z młodzieżą, u której cieszył się dużym autorytetem, ale nie angażował się w działania konspiracyjne.

W 1828 r. został wybrany na posła Sejmu Królestwa Kongresowego. Zyskał szerokie uznanie wystąpieniami w obronie swobód obywatelskich. W czasie powstania listopadowego był członkiem Rządu Narodowego, a jednocześnie paradoksalnie prezesem opozycyjnego Towarzystwa Patriotycznego, domagającego się aktywniejszego prowadzenia działań zbrojnych oraz przeprowadzania reform społecznych.

Po upadku powstania Lelewel znalazł się na emigracji, początkowo we Francji, gdzie stanął na czele demokratyczno-rewolucyjnej organizacji o nazwie Komitet Narodowy Polski. W grudniu 1832 r. został przez francuskie władze wydalony z Paryża, a we wrześniu 1833 r. w ogóle z Francji. Osiadł w stolicy Belgii – Brukseli. Tam nadal prowadził działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości oraz na rzecz demokratycznych przemian. Kontynuował także prace naukową. Obok wznowień i francuskich przekładów jego wcześniejszych prac ukazały się także między innymi pisana po francusku książka "Numismatique du Moyen-Age" ("Numizmatyka średniowieczna", 1835), "Porównanie dwu powstań polskich, 1794 i 1830-1831" (1840), "Polska wieków średnich" (cztery tomy 1846-1851), "Stracone obywatelstwo stanu kmiecego w Polsce" (1846). W 1860 r. próbował zorganizować millenium państwa polskiego, ale inicjatywa zakończyła się niepowodzeniem z powodu szykan władz pruskich.

Joachim Lelewel wśród współczesnych był osobą cieszącą się niemałym autorytetem. Jego wykłady, prace naukowe, przemówienia i publicystyka wywarły niemały wpływ. Bardzo szanował go Adam Mickiewicz. Wpływ Lelewela jest widoczny w "Księgach narodu i pielgrzymstwa polskiego" oraz w "Panu Tadeuszu". Juliusz Słowacki początkowo odnosił się do niego niechętnie, a nawet prześmiewczo, ale z czasem zmienił nastawienie. Cyprian Norwid nie zgadzał się z poglądami Lelewela, ale doceniał jego zasługi i szanował jako człowieka. Lelewel miał wpływ także na naukę. Mówiło się nawet o "szkole lelewelowskiej" w historiografii doceniającej tradycje republikańskie w dziejach Polski.

Joachim Lelewel zmarł 29 V 1861 roku w Paryżu. Pochowany został na paryskim cmentarzu Montmartre (Cmentarzu Północnym). W 1929 r. jego szczątki zostały sprowadzone do Wilna i pochowane na Cmentarzu Na Rossie.

Imię Joachima Lelewela noszą licea w Warszawie i Żelechowie. Jest też patronem kilkunastu ulic w całej Polsce (m. in. w Białej Podlaskiej i Chełmie).