Dziś mija okrągła, 100. rocznica urodzin Zofii Leszczyńskiej (z domu Hora) – polskiej historyczki, muzealniczki, archiwistki, żołnierza AK.

Zofia Hora (później po mężu Leszczyńska) urodziła się 2 IV 1926 roku w Tarnowie. W okresie okupacji niemieckiej razem z rodziną mieszkała we wsi Drzewce koło Nałęczowa. Wstąpiła do Armii Krajowej. Służyła w obwodzie puławskim. Doszła do stopnia podporucznika. Do szkoły średniej chodziła w Lublinie, tam też (na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim) skończyła studia z historii i filozofii.

Jeszcze w trakcie studiów w 1948 r. została przyjęta do pracy w Państwowym Muzeum na Majdanku. W roku 1950 została kierownikiem Działu Dokumentacji, przekształconego następnie w Dział Archiwum. Pełniła tę funkcję aż do przejścia na emeryturę w 1983 roku. Była bardzo zaangażowana w swoją pracę, starając się podtrzymać pamięć o ofiarach zbrodni. Przez wiele lat współpracowała z Główną Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich w Warszawie, a potem z Instytutem Pamięci Narodowej.

Obóz koncentracyjny na Majdanku był jednym z największych obozów koncentracyjnych utworzonych przez hitlerowskie Niemcy, a muzeum opiekujące się jego dawnym terenem było pierwszym takim muzeum w Europie. Dzięki zapobiegliwości Leszczyńskiej udało się zebrać i zabezpieczyć, następnie zinwentaryzować i zakonserwować znaczną część dokumentów wytworzonych w obozie, których Niemcy nie zdążyli zniszczyć przed wycofaniem się. Poza dokumentami samego obozu zbierała także fotografie oraz relacje ocalałych. Dzięki jej zabiegom udało się także uzyskać wiele kopii dokumentów dotyczących Majdanka, których oryginały znajdowały się w archiwach zagranicznych. Była autorką licznych publikacji naukowych poświęconych Majdankowi, między innymi artykułów na łamach "Zeszytów Majdanka".

Przejście na emeryturę w 1983 r. nie oznaczało zaniechania aktywności. Co więcej po 1989 r. rozszerzyła swoje zainteresowania badawcze. Od lat pisała o represjach i zbrodniach niemieckich, a w latach 90. zaczęła też pisać o zbrodniach komunistycznych, głównie tych popełnionych na zamku lubelskim. Należała do Stowarzyszenia Byłych Więźniów Politycznych Zamku Lubelskiego oraz do Towarzystwa Opieki nad Majdankiem. Była inicjatorką wmurowania w ścianę kaplicy cmentarnej na cmentarzu przy ul. Unickiej tablicy upamiętniającej ofiary terroru zarówno niemieckiego, jak też komunistycznego.

Za zasługi naukowe, popularyzatorskie i za pracę społeczną odznaczona m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Medalem Komisji Edukacji Narodowej i Krzyżem Armii Krajowej.

Zofia Leszczyńska zmarła 20 X 2016 roku. W tym roku przypada 100. rocznica jej urodzin oraz 10. rocznica śmierci.