100. rocznica śmierci Jana Kasprowicza (1 VIII 1926)

Dziś mija okrągła, 100. rocznica śmierci Jana Kasprowicza, polskiego poety i tłumacza.

Jan Kasprowicz urodził się 12 XII 1860 roku we wsi Szymborze na Kujawach (obecnie część Inowrocławia) w rodzinie chłopskiej. Uczył się w pruskich szkołach. Po uzyskaniu w 1884 roku matury studiował filozofię i literaturoznawstwo na uniwersytetach w Lipsku i Wrocławiu. Wykształcenie udało mu się zdobyć pomimo tego, że pochodził z biednej chłopskiej rodziny.

W 1882 roku dzięki protekcji Józefa Ignacego Kraszewskiego wydrukował w czasopiśmie "Kłosy" swój pierwszy wiersz.

W 1887 roku został skazany na pół roku więzienia za działalność socjalistyczną. Jego poglądy polityczne były dość skomplikowane. Z jednej strony jeszcze przez długie lata sympatyzował z socjalizmem, i to nie tylko z niepodległościowym jego odłamem, ujmował się bowiem za uwięzionym Włodzimierzem Leninem, z drugiej strony w 1894 roku wstąpił do Ligi Narodowej, a w czasie I wojny światowej konsekwentnie popierał narodową demokrację i jej koncepcję popierania Ententy.

W 1889 roku przybył do Lwowa, gdzie pracował w redakcji "Kuriera Lwowskiego", a później "Słowa Polskiego". Pisał artykuły literackie, polityczne (głównie o zaborze pruskim), recenzje teatralne. Wniknął do środowiska tamtejszej bohemy artystycznej.

W 1904 roku uzyskał doktorat na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, a w 1909 roku został tam profesorem komparatystyki literackiej. W latach 1921-1922 był nawet rektorem lwowskiej uczelni. Od 1919 roku był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności.

W 1920 roku razem ze Stefanem Żeromskim uczestniczył w akcji plebiscytowej na Warmii i Mazurach.

W 1923 roku osiadł na Podhalu, dokładnie w Poroninie, gdzie wybudował sobie willę o nazwie Harenda. Zmarł 1 VIII 1926 roku w Zakopanem.

Jego twórczość poetycka ceniona jest za oryginalność stylu i twórczą niezależność. Jego wiersze zaliczane są do takich nurtów jak symbolizm i ekspresjonizm. Poezja Kasprowicza powstawała jako owoc bolesnych doświadczeń życiowych związanych z biedą, samotnością, nieudanym życiem osobistym (rozpad dwóch małżeństw) i próbami nawiązania dialogu z Bogiem. Stąd też miotał się między rozpaczą i bluźnierstwami a religijnością, franciszkańską apoteozą bliskości z naturą, prostoty i pogody życia pośród przeciwności. Ta ostatnia tendencja widoczna są zwłaszcza w "Hymnach", napisanych na początku XX wieku, ale opublikowanych dopiero w 1922 roku. Są tam też poetyckie obrazy rozległych krajobrazów, sięganie w przestrzeń kosmiczną.

Dużo miejsca w jego twórczości zajmowali prości ludzie, wieś, przyroda. Wieś ukazał w kilku cyklach wierszy (między innymi cyklu "Z chałupy" będącym częścią wydanego w 1889 roku zbioru "Poezje"), w których tworzył obrazy biednego, chłopskiego życia. Pochwałą prostych ludzi i piękna przyrody Podhala i Tatr są tomiki "Krzak dzikiej róży" (1898) i "Księga ubogich" (1916).

W niektórych utworach pojawia się też stylizacja na naiwną poezję ludową, na przykład w "Balladzie o słoneczniku" (1908) czy "Bajkach, klechdach i baśniach" (1902).

Jan Kasprowicz był też tłumaczem. Przekładał utwory z greki (m.in. wszystkie dzieła starożytnych dramaturgów Ajschylosa i Eurypidesa), łaciny (Richarda de Bury'ego, Mikołaja Hussowskiego), angielskiego (Williama Szekspira, Christophera Marlowe'a, George'a Byrona, Oskara Wilde'a,, Williama Butlera Yeatsa i wielu innych), francuskiego (Luca De Clapiersa De Vauvenvarguesa, Aloysiusa Bertranda, Arthura Rimbauda, Maurice'a Maeterlincka, francuskojęzyczne dramaty Adama Mickiewicza), niemieckiego (Johanna Wolfganda Goethego, Friedricha Schillera, Hugona Von Hoffmanstahlsa), włoskiego (Gabrielego D'Annunzia), norweskiego (Henrika Ibsena) i holenderskiego (Hermana Heijermansa).

Za zasługi dla rozwoju literatury Jan Kasprowicz został w 1922 roku nagrodzony tytułem doktora honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego.

Jan Kasprowicz zmarł 1 VIII 1926 roku w Zakopanem. Pierwotnie pochowany został na tamtejszym starym cmentarzu, jednak potem jego szczątki zostały przeniesione do specjalnego mauzoleum obok willi Harenda, w której mieszkał.

Jest patronem kilkudziesięciu ulic w wielu miastach, kilkunastu szkół, biblioteki i drużyny koszykarskiej w Inowrocławiu. Postawiono mu też kilka pomników. W Radzyniu jest ulica Jana Kasprowicza. Znajduje się ona, podobnie jak większość radzyńskich ulic z literackimi patronami, na Osiedlu 100-lecia (niegdyś Osiedlu 30-lecia).