220. rocznica wybuchu powstania wielkopolskiego z 1806 roku

Dziś mija 220. rocznica wybuchu pierwszego powstania wielkopolskiego, tego z 1806 roku, które doprowadziło do utworzenia Księstwa Warszawskiego.

W 1806 r. Francja pod wodzą Napoleona prowadziła wojnę z Prusami. W otoczeniu cesarza Francuzów byli Polacy, którzy namawiali go do wsparcia sprawy polskiej, i walczyli w Legionach biorących udział w walkach u boku wojsk francuskich. Wojna francusko-pruska okazała się długo wyczekiwaną szansą. Napoleon uznał, że dywersja na tyłach wojsk pruskich może się przydać. Był jednak powściągliwy, jeśli chodzi o obietnice polityczne. Stwierdził "Zobaczę, czy Polacy godni są być narodem" i dodał "Na niepodległość trzeba zasłużyć". To wyniosłe podejście okazało się być niesprawiedliwe. Mimo swego sceptycyzmu cesarz wysłał generała Jana Henryka Dąbrowskiego, znanego z Legionów (i uwiecznionego w późniejszym hymnie), by doprowadził do powstania. Dąbrowski przybył do Poznania 6 XI 1806 roku. Dzień później, 7 XI 1806 r., wygłosił odezwę do mieszkańców. Odzew był natychmiastowy i entuzjastyczny. Polscy żołnierze wcieleni do armii pruskiej masowo dezerterowali i tworzyli oddziały nowego wojska polskiego. Zryw wspierali także cywilni mieszkańcy. Na ogół inspiratorami akcji powstańczej byli oficerowie przedrozbiorowego wojska polskiego lub byli legioniści. Ich wiedza i umiejętności wojskowe były wspierane przez samoorganizację innych mieszkańców. Na przykład na Kujawach istotną rolę odegrał generał Antoni Amilkar Kosiński.

Obok wojska tworzyła się też cywilna administracja, która pomagała organizować wojsko i zaopatrzenie dla niego. Tę cywilną część organizowania powstania generał Dąbrowski powierzył Józefowi Wybickiemu, który wywiązał się z niej znakomicie.

Pospolite ruszenie przeorganizowywano w regularne wojsko. Żołnierzy ekwipowano i szkolono na wzór francuski. Na wiosnę 1807 r. liczyło ono już około 30 tysięcy żołnierzy. Nie tylko wyzwoliło tereny Wielkopolski i Kujaw, ale także pomagało Francuzom w ich dalszych walkach z Prusakami.

Napoleon, który powątpiewał w zdolności organizacyjne i determinację Polaków, znalazł się w kłopotliwej sytuacji, bo nie chciał drażnić Rosji, a i Prusy były dla niego przeciwnikiem tylko taktycznym, bo za głównego wroga uważał Wielką Brytanię. Nie było już jednak odwrotu. Polacy wywalczyli sobie w latach 1806-1807 odrodzone państwo obejmujące ziemie zaboru pruskiego z drugiego i trzeciego rozbioru, czyli Wielkopolskę, Kujawy i Mazowsze. Oprócz tego utworzono jeszcze Wolne Miasto Gdańsk. Jedynie ziemie z pierwszego zaboru (Pomorze Gdańskie bez samego Gdańska, Powiśle i Warmia) pozostały przy Prusach. Z kolei Podlasie francuski cesarz podarował Rosji w nadziei na docenienie przez nią tego gestu. Na dodatek z politycznej ostrożności powstałe na wcześniej wymienionych terenach państwo nie pozwolił nazwać otwarcie Polską, a jedynie Księstwem Warszawskim. Niemniej było to polskie państwo, powstałe 12 lat po trzecim rozbiorze likwidującym Rzeczpospolitą Obojga Narodów i 10 lat po traktacie rosyjsko-prusko-austriackim z 1797 roku stanowiącym o wymazaniu Polski z mapy Europy na zawsze.

Powstanie wielkopolskie z lat 1806-1807 jest praktycznie nieznane. Nie pasowało do propagandowych teorii o "szalonych anarchistycznych Polakach" i "katastrofalnych powstaniach". Godne odnotowanie jest jednak to, iż w 2016 r. Sejm uczcił ówczesną 210. rocznicę stosowną uchwałą.