500. rocznica urodzin królowej Katarzyny Jagiellonki

Dziś mija okrągła, 500. rocznica urodzin Katarzyny Jagiellonki, polskiej królewny, królowej szwedzkiej, matki polskiego króla Zygmunta III Wazy.

Katarzyna Jagiellonka urodziła się 1 XI 1526 roku w Krakowie jako córka króla Zygmunta I Starego i królowej Bony. Była najmłodszą z wszystkich ich dzieci, nie licząc zmarłego zaraz po urodzeniu królewicza Olbrachta. Para królewska swą troskę o dzieci skupiła przede wszystkim na królewiczu Zygmuncie Auguście jako synu i następcy, w drugiej kolejności na pierworodnej królewnie Izabeli. Młodsze córki, królewny Zofia, Anna i właśnie Katarzyna, były nieco zaniedbywane. Odebrały wprawdzie wykształcenie, ale nie tak gruntowne jak ich starsza siostra.

Po śmierci ojca królewny wraz z matką przeniosły się z Krakowa na Mazowsze. Zygmunt II August niespecjalnie interesował się losem sióstr, wskutek czego późno wyszły za mąż.

Za czasów panowania Zygmunta II Polska i Litwa zainteresowały się Inflantami – dawnym państwem zakonu kawalerów mieczowych połączonych z krzyżakami. Ten kraj próbowały zdobyć także Rosja, Dania i Szwecja. W 1562 r. w związku ze zbliżeniem ze Szwecją poselstwo z tej kraju zaproponowało umocnienie go poprzez małżeństwo dynastyczne królewicza Jana Wazę, młodszego brata króla Eryka XIV i księcia Finlandii (będącej wtedy częścią Szwecji), z polską królewną Katarzyną. Król Zygmunt sugerował, że za mąż wyjść powinna raczej starsza królewna Anna, ta jednak wspaniałomyślnie oświadczyła, że nie chce robić przeszkód siostrze. 4 X 1562 r. doszło w Wilnie do ślubu księcia i królewny. Zamieszkali w zamku w Turku.

W 1563 r. niezrównoważony król Eryk oskarżył brata o spiskowanie przeciw sobie, po czym kazał uwięzić jego i jego żonę w zamku Gripsholm w Mariefredzie. To w czasie uwięzienia w 1566 r. urodził się syn pary – Zygmunt. W tym samym czasie zmarła jego 2-letnia starsza siostra Izabela.

Szaleństwa króla Eryka spowodowały narastanie opozycji. W 1567 r. wymusiła ona na nim uwolnienie królewicza Jana i jego rodziny. W 1569 r. Eryk XIV został obalony. Na tron powołano jego brata jako Jana III. Polska królewna została królową Szwecji. Wcześniej, bo w 1568 r., po raz trzeci (i ostatni) została matką. Druga córka otrzymała imię Anna.

Sytuacja była dość specyficzna. Szwecja była krajem fanatycznie luterańskim, ale żona i syn króla byli katolikami, co więcej, Jan III liczył na to, że syn może objąć tron polski, przez co nieco łagodził protestancką gorliwość, zwłaszcza za życia pierwszej żony.

Warto też dodać, że Jan III szanował swoją żonę i liczył się z jej zdaniem. Zalecił, by w razie jego nagłej śmierci to ona została regentką. Miała ona wpływ na rozwój jego artystycznego (zwłaszcza architektonicznego) gustu. Działała też na polu dobroczynności.

Królowa Katarzyna Jagiellonka zmarła 16 IX 1583 roku w Sztokholmie. Pochowana została w podziemiach katedry w Uppsali. Co ciekawe szwedzki kronikarz z początku XVII wieku odnotował, iż śmierć jej wywołała wielki smutek nie tylko jej męża i dzieci, ale także poddanych (pomimo wrogości do katolicyzmu).

Kilka lat po śmierci królowej Katarzyny jej syn został królem Polski jako Zygmunt III. Niemałą rolę w jego wyborze na króla (a potem wyborach jego dwóch synów) odegrało to, że od strony matki był potomkiem Jagiellonów.