180. rocznica śmierci Karola Marcinkowskiego (6 XI 1846)

Dziś mija 180. rocznica śmierci Karola Marcinkowskiego – polskiego lekarza, społecznika, filantropa, powstańca, inicjatora budowy hotelu Bazar i powstania wielu stowarzyszeń.

Karol Marcinkowski urodził się 23 VI 1800 roku w Poznaniu. W 1817 roku ukończył szkołę średnią i wyjechał do Berlina, gdzie zaczął studiować medycynę. W okresie studiów wraz z innymi studentami-Polakami należał do tajnej organizacji Polonia. Została ona wykryta przez pruską policję, a sam Marcinkowski na rok trafił do więzienia. Po odzyskaniu wolności dokończył studia. Prowadził prywatną praktykę jako chirurg, ginekolog i położnik, jednocześnie pracując w miejskim szpitalu w Poznaniu.

Gdy wybuchło powstanie listopadowe, zdecydował się przedostać do Kongresówki i wziąć w nim udział. Początkowo służył w kawalerii, potem został jednak lekarzem sztabowym. Uczestniczył w walkach na Litwie. Po upadku powstania wraz z innymi powstańcami przekroczył granicę z Prusami i został internowany w Kłajpedzie. Tam wykazał się jako lekarz, pomagając Niemcom w walce z cholerą. Rosyjskie wojska tłumiące powstanie listopadowe przywlekły epidemię tej choroby z głębi Azji do Kongresówki, a stamtąd rozszerzyła się na ościenne państwa.

Z Kłajpedy wyjechał na Zachód – do Wielkiej Brytanii, a potem do Francji. W 1834 roku zdecydował się na powrót do kraju. Prusacy aresztowali go i wtrącili do więzienia za udział w powstaniu listopadowym. Odzyskał wolność dopiero po 3 latach, w 1837 r., dzięki zabiegom społeczności i władz Poznania. W stolicy Wielkopolski wybuchła akurat epidemia cholery. Z tego względu nawet niektórzy przedstawiciele pruskich władz poparli starania o ułaskawienie.

Po odzyskaniu wolności wrócił do praktyki lekarskiej. Nie poprzestawał na niej. Był też filantropem i społecznikiem. Ubogich często leczył za darmo albo nawet sam kupował leki.

Poza tym stał się też działaczem społecznym. W 1838 r. z jego inicjatywy powstała Spółka Akcyjna "Bazar". Nie była to zwykła spółka. Jej celem zapisanym w statucie było wspieranie inicjatyw społeczno-kulturalnych. W 1841 r. wybudowano istniejący do dnia dzisiejszego hotel „Bazar”, który został siedzibą spółki. Stanął on przy ulicy Nowej w Poznaniu, obecnie noszącej nazwę Paderewskiego. W chwili powstania był największym świeckim budynkiem w mieście i pozostał nim aż do budowy zamku cesarskiego na początku XX wieku. W gmachu mieścił się hotel, restauracja i od 1842 r. kasyno polskie. Poza tym miały tu swoje siedziby takie instytucje jak Centralne Towarzystwo Gospodarskie, Bank Włościański, Towarzystwo Pomocy Naukowej, Towarzystwo Ludoznawcze, Towarzystwo Wykładów Ludowych i Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. Tu również mieściły się redakcje głównych czasopism takich jak "Dziennik Poznański", "Kurier Poznański" czy "Orędownik", odbywały się obrady Centralnego Komitetu Wyborczego przed wyborami do Sejmu pruskiego i Parlamentu Rzeszy Niemieckiej. Wiele dziesięcioleci później to właśnie do hotelu Bazar przyjechał Ignacy Paderewski, co przyczyniło się do wybuchu powstania wielkopolskiego w 1918 roku.

W tym samym 1841 roku, w którym powstał hotel, Karol Marcinkowski stanął na czele założonego właśnie wtedy Poznańskiego Towarzystwa Pomocy Naukowej. Była to organizacja społeczno-edukacyjna organizująca pomoc stypendialną dla zdolnej polskiej młodzieży z Wielkopolski.

W 1841 roku Marcinkowski został też radnym miasta Poznania. Był nim do 1845 roku. Założył też jeszcze jedną instytucję – Towarzystwo ku Wspieraniu Ubogich i Biednych.

Swoją działalnością Karol Marcinkowski zdobył wielki autorytet.

Zmarł 6 XI 1846 roku w Dąbrówce Ludomskiej (obecnie pow. obornicki) w wieku zaledwie 46 lat. Pochowany został pierwotnie na cmentarzu parafii p. w. św. Marcina, ale w 1910 r. jego szczątki zostały ekshumowane i przeniesione do t. zw. Poznańskiej Skałki, czyli krypty zasłużonych przy kościele p. w. św. Wojciecha.

Jest uważany za jednego z wybitniejszych przedstawicieli polskiej pracy organicznej. Jest patronem wielu ulic, placów i instytucji w Wielkopolsce (zwłaszcza w samym Poznaniu) i na Kujawach. Poza tymi dwiema dzielnicami jest patronem ulic w Katowicach, Szczecinie i Legnicy, szpitala w Zielonej Górze oraz fundacji w Ciechanowie.