90. rocznica śmierci Ignacego Daszyńskiego (31 X 1936)

Dziś mija 90. rocznica urodzin Ignacego Daszyńskiego, działacza politycznego, premiera pierwszego w pełni niezależnego polskiego rządu, potem marszałka Sejmu, jednego z "ojców niepodległości". Kilka dni temu była też 160. rocznica jego urodzin.

Ignacy Daszyński urodził się 26 X 1866 w Zbarażu (obecnie na Ukrainie, wtedy w należącej do Austrii Galicji). Był zdolnym uczniem, ale edukację musiał kilkakrotnie przerywać zarówno z powodów materialnych, jak i politycznych (wyrzucenie z gimnazjum za wygłoszenie patriotycznego wiersza). Ostatecznie ukończył szkołę średnią, natomiast nie udało się ukończyć politechniki. Imał się różnych zajęć, głównie pracując jako guwerner.

Jeszcze jako uczeń zaczął angażować się w działalność polityczną. Już w latach 80. XIX w. należał do kół socjalistycznych. W 1890 r. był już znaczącym działaczem, jednym z głównych organizatorów Partii Robotniczej we Lwowie. W 1892 r. przekształciła się ona w Partię Socjalno-Demokratyczną Galicji i Śląska Cieszyńskiego (PPSD), a Daszyński został jej liderem. W 1897 r. dostał się do parlamentu austriackiego. Zasłynął w nim jako świetny mówca.

Będąc liderem PPSD, nawiązał współpracę z Józefem Piłsudskim. W 1912 r. PPSD weszła do Komisji Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych (KSSN), organizacji koordynującej działania partii politycznych o charakterze niepodległościowym.

Ignacy Daszyński, kierując partią socjalistyczną, dbał o to, by miała ona umiarkowany, reformistyczny charakter i nie ulegała wpływom komunizmu. Szczególnie ważne okazało się to w roku 1918, kiedy to po przewrocie bolszewickim w Rosji elementy komunistyczne próbowały zdobyć wpływy w Polsce. Daszyński wykorzystywał swoją pozycję lidera PPSD i autorytet, by przeciwdziałać tym tendencjom, zarazem nie porzucając postulatów socjalnych.

Dobrze wiemy, że rok 1918 był rokiem odzyskania niepodległości. Sytuacja w listopadzie 1918 r. była dość skomplikowana. Istniała powołana przez Niemców Rada Regencyjna, która dokonała samorozwiązania i przekazała władzę Józefowi Piłsudskiemu, początkowo tylko wojskową, potem także cywilną. W tym czasie w Lublinie proklamowany został pierwszy w pełni niezależny od Niemców polski rząd. Na jego czele stanął właśnie Ignacy Daszyński. Był on jednak efemeryczny. Pomimo antykomunizmu Daszyńskiego wiele środowisk uważało go za zbyt radykalnego. W związku z tym Józef Piłsudski jako naczelnik powołał nowy rząd na czele z Jędrzejem Moraczewskim. Niemniej ów efemeryczny rząd odegrał jednak rolę w procesie odradzania się Polski, dzięki czemu Daszyński zaliczany jest do grona "ojców niepodległości".

W 1919 r. PPSD zjednoczyła się ze swoimi odpowiednikami z pozostałych zaborów, tworząc jednolitą Polską Partią Socjalistyczną (PPS). Ignacy Daszyński wszedł w jej skład i wchodził z jej list do Sejmu, ale powoli zaczynał odsuwać się od czynniejszej działalności politycznej. Nie przyjmował propozycji obejmowania stanowisk ministerialnych, choć zgodził się pełnić funkcję wicemarszałka Sejmu (1922-1927).

Po przewrocie majowym w 1926 r. Daszyński początkowo poparł nowy system rządów zwany sanacją. W 1928 r. został marszałkiem Sejmu. Jednakże niedługo po tym Daszyński popadł w konflikt z marszałkiem Piłsudskim i jego stronnikami. Do poważnego kryzysu doszło w 1929 r. w związku z próbą postawienia przed Trybunałem Stanu ministra skarbu Gabriela Czechowicza oraz związaną z tym próbą wywarcia presji na Sejm przez pojawienie się na galerii licznej grupy sympatyzujących z rządem oficerów. Od tego czasu Ignacy Daszyński stał się przeciwnikiem sanacji i pozostał nim do końca życia.

Zmarł 31 X 1936 roku w Bystrej Śląskiej (obecnie woj. śląskie, pow. bielski). Pochowany został na Cmentarzu Rakowickim. Jego pogrzeb w Krakowie zgromadził tłumy.

W 2018 r. pośmiertnie przyznano mu Order Orła Białego.