100. rocznica powstania PKP

Dziś mija okrągła, 100. rocznica utworzenia Polskich Kolei Państwowych.

Historia kolei na ziemiach polskich rozpoczęła się w roku 1845, kiedy to otwarto pierwszy odcinek Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej prowadzący z Warszawy do Grodziska Mazowieckiego. Pierwszy na terenach obecnej Polski odcinek kolei powstał 3 lata wcześniej, w roku 1842, między Wrocławiem a Oławą.

Oczywiście aż do 1918 r. koleje były pod kontrolą zaborców. Odradzające się państwo polskie chciało przejąć kontrolę nad tym ważnym środkiem komunikacji. Koordynowała go Sekcja Kolejowa w Ministerstwie Komunikacji. Do 1922 r. udało się koleje poddać pod zarząd państwowy.

Kolej w II RP rozwijała się pomyślnie, choć nie miała uregulowanej sytuacji prawnej. Rzecz postanowiono uregulować dopiero po przewrocie majowym. 24 IX 1926 roku ukazało się rozporządzenie prezydenta Ignacego Mościckiego powołujące do życia przedsiębiorstwo o nazwie Polskie Koleje Państwowe (w skrócie PKP). Koleje zyskały w ten sposób osobowość prawną. Była ta firma państwowa podlegająca pod Ministerstwo Komunikacji.

Udało się uporać z problemem zróżnicowania kolei w trzech dawnych zaborach. Linie kolejowe w trzech państwach zaborczych nie miały ze sobą prawie połączeń, różniły się rozstawem torów. Trzy sieci różniły się poziomem technicznym, systemem urządzeń, przepisami, instrukcjami, kwalifikacjami kolejarzy, a przede wszystkim szerokością torów. Rozpoczęto scalanie trzech kolei w jedną, spójną, ujednoliconą technicznie i organizacyjnie sieć. Do wybuchu następnej wojny udało się tego dokonać.

W okresie międzywojennym kolej miała dobrą opinię. Bycie kolejarzem było uważane za prestiżowe. Z tego powodu w czasie II wojny światowej kolejarze i ich rodziny byli na terenach zagarniętych przez ZSRR poddawani wywózkom. Lata II wojny światowej były czasem zniszczeń i demontażu dokonywanych przez obu okupantów.

Po wojnie zaczął się proces odbudowy. W okresie powojennym przeprowadzono wielki proces elektryfikacji kolei.

Z problemami polska kolej mierzyła się po 1989 roku. Wiele linii zostało zlikwidowanych. Z czasem też samo przedsiębiorstwo zostało rozbite na wiele mniejszych. W 2000 roku sejm uchwalił "Ustawę o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa PKP". Rok później rozpoczęły działalność Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna i spółki zależne, m.in. PKP Intercity, PKP Przewozy Regionalne, PKP Cargo, PKP Szybka Kolej Miejska w Trójmieście, PKP Polskie Linie Kolejowe, PKP Informatyka. Jak widać jednak większość wspomnianym firm wciąż ma w nazwie "markę" PKP. Po okresie kryzysu w XXI wieku stan kolei znowu zaczął się poprawiać.