525. rocznica unii mielnickiej

Dziś mija 525. rocznica tak zwanej unii mielnickiej między Polską a Litwą.

Od końca XIV wieku Polskę i Litwę zaczęły łączyć wspólna dynastia i sojusz. W 1501 r. zmarł król Polski, Jan Olbracht. Wielkim księciem litewskim był jego młodszy brat Aleksander. Chcąc podtrzymać więzi z Polską, szczególnie istotne wobec narastającej pod koniec XV wieku agresji moskiewskiej, pospieszył do Polski, by zostać wybranym na króla polskiego. Jednak przedstawiciele elit politycznych Polski postawili mu pewne warunki. Po pierwsze wymusili nadanie przywileju dla senatorów, a po drugie zawarcie unii polsko-litewskiej. Do spotkania z królem, który wydał przywilej i zatwierdził przedłożone mu warunki, doszło w Mielniku, mieście położonym wtedy w Wielkim Księstwie Litewski (obecnie w Polsce w woj. podlaskim, pow. siemiatyckim), stąd mówi się o przywileju mielnickim i o unii mielnickiej. Zasady tej ostatniej zostały zredagowane 3 X 1506 r., natomiast przez zatwierdzone przez króla 23 X 1506 roku.

Akt unii stanowił, iż Polska i Litwa miały stanowić "jedno niepodzielne i nieróżne ciało" (w oryginale po łacinie "unum et indivisum ac indifferens corpus"). W dokumencie poza tym ogólnym sformułowaniem konkretnie była mowa o jednym władcy, "wspólnych naradach", co można było rozumieć jako wspólny sejm, a także o ujednoliceniu systemu miar i pieniędzy w obu krajach.

Unia mielnicka ostatecznie nie weszła w życie. Król Aleksander zastosował pewien fortel. Zatwierdzając przedłożone mu warunki unii, obiecał, że będzie przekonywał do niej radę, możnych i duchowieństwo z Litwy. Tym samym stworzył furtkę. W tym czasie na Litwie chciano podtrzymywać więzi z Polską, ale nie zacieśniać ich, a przynajmniej nie w tak dużym stopniu. Stąd też unia mielnicka nie została zatwierdzona i uznana na Litwie. Na dodatek zawarcie unii zostało połączone z wydaniem przywileju mielnickiego, który wzbudził kontrowersje w samej Polsce jako nazbyt wzmacniający senat i możnych kosztem zwykłej szlachty, przez co również został faktycznie anulowany i zastąpiony kilka lat późniejszą konstytucją "Nihil novi".

Unia mielnicka, chociaż nie weszła w życie, mimo wszystko odegrała rolę w procesie jednoczenia się Polski i Litwy. Sformułowania o „jednym i nieróżnym ciele” zostało potem użyte przy zawieraniu unii realnej w Lublinie w 1569 roku.

W Mielniku w tym roku zorganizowane zostały uroczystości rocznicowe. Warto odnotować jako ciekawostkę, iż miejscowość ta, będąca w przeszłości głównym ośrodkiem historycznej ziemi mielnickiej, z początkiem przyszłego roku odzyskuje prawa miejskie.