Święty Jan Kapistran

Dziś mija 570. rocznica śmierci świętego Jana Kapistran a (Giovanni ego da Capestrano), słynnego kaznodziei, który odwiedził Polskę.

Jan Kapistran (Giovanni da Capestrano) urodził się 24 VI 1386 roku w mieście Capestrano w środkowych Włoszech (wtedy w Królestwie Neapolu). Pochodził z zamożnej rodziny. Ojciec opłacił mu guwernera. Potem młody Giovanni studiował prawo na uniwersytecie w Perugii. Po zdobyciu tytułu doktora praw znalazł się na dworze króla neapolitańskiego Władysława, gdzie był kancelistą. W 1413 r. monarcha namiestnikiem Perugii mianował Coluccia z Chieti. Wziął on sobie do pomocy sześciu administratorów. Jednym z nich został właśnie Jan Kapistran. W trakcie pełnienia funkcji doszło do lokalnej wojny między Perugią a rodziną Malatesta. Święty został w jej trakcie uwięziony przez Malatestów. Przetrzymywany był w złych warunkach. Próbował uciec z improwizowanego sznura z ubrań i bielizny, który jednak rozerwał się. Święty mocno potłukł się i z powrotem został schwytany. Okres uwięzienia wpłynął na jego stan psychiczny. Początkowo Jan Kapistran był załamany, potem jednak przeżył duchowy przełom. Nawrócił się i postanowił zmienić swe życie. Obiecał Bogu, że poświęci Mu swe życie, jeśli odzyska wolność. Objawił mu się święty Franciszek z Asyżu i powiedział, że Jan może spełnić swój zamiar, wstępując do zakonu franciszkanów. Ostatecznie Jan Kapistran odzyskał wolność po dłuższym czasie dzięki ogromnemu okupowi. Na wolność wyszedł odmieniony. Dotrzymał złożonego ślubu. Zerwał zawarte jeszcze przed uwięzieniem zaręczyny i został franciszkaninem.

Tak się złożyło, że w tym czasie w obrębie tego zakonu święty Bernardyn ze Sieny przeprowadzał reformę, tworząc w ramach zakonu wspólnotę o surowszych zasadach, bliższych pierwotnym założeniom świętego Franciszka. Zwolenników tej reformy nazywano obserwantami. Święty Jan przyłączył się do tego ruchu. Wędrował przez wsie i miasta, dawał świadectwo, zakładał nowe klasztory obserwantów.

Święty Bernardyn, widząc żarliwość i zaangażowanie świętego Jana Kapistrana, a także jego zdolności retoryczne, polecił mu skupienie się na kaznodziejstwie. Okazało się trafną decyzją. Jan Kapistran zdobył sławę wielkiego kaznodziei poruszającego tłumy, i to nie tylko we Włoszech.

Z pomocy świętego Jana korzystali sami papieże. Powierzali mu zadania śledcze, zlecając mu badania nadużyć oraz sprawdzanie zarzutów odnośnie herezji. Sprawdzał na przykład zarzuty pod adresem zakonu jezuatów. Papieże prosili go także o udział w różnych misjach dyplomatycznych. W 1435 r. papież Eugeniusz IV poprosił go o pośrednictwo w sporze o następstwo tronu w Królestwie Neapolu. Uczestniczył z negocjacjach z hierarchami prawosławnymi przed zawarciem unii florenckiej. W 1451 r. został wysłany w długą podróż po Europie środkowej, mając za zadanie wzywanie do krucjaty przeciw Turkom. Na całym szlaku podróży (we Włoszech, Austrii, Francji, Niemczech, w Polsce, na pograniczu Czech i Moraw, na Węgrzech) witali go z najwyższymi honorami: cesarz, królowie, magnaci, biskupi i tłumy wiernych. Jan z zaangażowaniem namawiał do zorganizowania krucjaty i udziału w niej. Wprawdzie kazania musiały być tłumaczone, ale sam sposób przemawiania wywierał wrażenie. We Wrocławiu, wtedy będącym już częścią Czech, mieszczanie pod wpływem kazania świętego spalili przedmioty uważane za sprzyjające grzesznemu trybowi życia albo pokusom.

Przemierzając kolejne kraje święty Jan Kapistran organizował także szpitale, przytułki i inne dzieła miłosierdzia, zakładał też nowe klasztory franciszkanów-obserwantów.

Podczas wspomnianej podróży Jan Kapistran odwiedził także Polskę. W naszym kraju przebywał aż 8 miesięcy. Uczestniczył w ślubie króla Kazimierza Jagiellończyka i królowej Elżbiety Rakuszanki. Tak jak gdzie indziej namawiał do krucjaty, jednak nie wywarło to skutku. Polska nie była jeszcze wtedy tak bardzo zagrożona agresją turecką, za to toczyła właśnie wojnę trzynastoletnią z krzyżakami. Zresztą w innych krajach też apele te nie poskutkowały (z wyjątkiem Węgier). Większe wrażenie robiły jego uwagi o charakterze moralnym. Jego kazań chciało słuchać tylu ludzi, że musiał je wygłaszać nie w żadnym z kościołów, ale na Rynku Głównym, a i tak na tym rozległym przecież placu brakowało dla wszystkich miejsca!

Długa podróż przez Europę nadwątliła zdrowie świętego. W czasie pobytu na Węgrzech zaczął chorować. Zmarł 23 X 1456 roku w Uliaku w Królestwie Węgier (obecnie Ilok w Chorwacji). Tam też został pochowany. Gdy kilka lat później Węgrzy pokonali Turków w bitwie pod Belgradem, świętego uważano za duchowego ojca tego sukcesu, który na kilkadziesiąt lat zatrzymał agresję turecką na Węgry.

Święty zostawił po sobie kilkanaście drobnych pism ascetycznych i polemicznych, a także listów.

W 1514 r. Jan Kapistran został beatyfikowany, a w 1724 r. – kanonizowany. Jego wspomnienie przypada 23 X. W 1984 r. papież Jan Paweł II ogłosił go patronem wojskowych kapelanów.